Οι ex-situ (εκτός τοποθεσίας) στρατηγικές

Πρόκειται για μια στρατηγική διατήρησης που συνεπάγεται τη μετακίνηση πόρων πολλαπλασιαστικού /αναπαραγωγικού υλικού (σπόρος, γύρη, σπερματοζωάριο, ατομικοί οργανισμοί) από τον πρωταρχικό τους οικότοπο ή το φυσικό τους περιβάλλον. Ένας βασικός σκοπός της στρατηγικής αυτής είναι η διατήρηση των συστατικών της βιοποικιλότητας, ώστε να παραμείνουν ζωντανά εκτός του πρωταρχικού οικοτόπου ή του φυσικού περιβάλλοντός τους.

Για αιώνες τώρα, οι κήποι, βοτανικοί και ζωολογικοί, και τα θηριοτροφεία αποτελούν χώρους συγκέντρωσης πολύτιμων φυτών και ζώων. Οι βοτανικοί κήποι, τα ζωολογικά πάρκα και τα ενυδρεία διαδραματίζουν ένα ζωτικό ρόλο, καθώς πολλά φυτικά και ζωικά είδη αντιμετωπίζουν ένα συνεχώς απειλούμενο και αβέβαιο μέλλον στην άγρια φύση. Μια νέα προσέγγιση στο πρόβλημα αποτελεί η τράπεζα γονιδίων και υπάρχουν δύο τέτοιοι τύποι:

Το 1992, στη Διεθνή Συνάντηση Εργασίας για Συλλογές Πυρήνων, η οποία διεξήχθη στη Βραζιλία, προτάθηκε ότι οι in situ ή επιτόπιες γονιδιακές τράπεζες θα πρέπει να ιδρύονται σε περιοχές διατήρησης της βιοποικιλότητας (π.χ. προστατευόμενες περιοχές όπου γίνεται πρακτική της παραδοσιακής γεωργίας, κ.λπ.). Αυτές λειτουργούν ως συλλογές πυρήνων για φυτικά είδη τα οποία σχετίζονται με αυτόνομες περιοχές διατήρησης, και από τις οποίες προκύπτει μια in situ στρατηγική συλλογής πυρήνων.

 

Αποκατάσταση ειδών και πληθυσμών

Η εκ νέου εισαγωγή αιχμάλωτων ειδών αποτελεί συχνά τη δικαίωση πολλών ex situ προσπαθειών διατήρησης. Τρεις βασικές προσεγγίσεις χρησιμοποιούνται για την εγκαθίδρυση ενός νέου πληθυσμού φυτών και ζώων:

  1. Προγράμματα επανεισαγωγής για την απελευθέρωση αιχμάλωτων ειδών και την επιστροφή τους στην άγρια φύση σε περιοχή όπου συνήθιζαν να διαβιούν. Στόχος τέτοιων προγραμμάτων είναι η δημιουργία νέου πληθυσμού στο πρωταρχικό περιβάλλον.
  2. Προγράμματα αύξησης που αποσκοπούν στην απελευθέρωση ατόμων μέσα σε έναν υπάρχοντα πληθυσμό, προκειμένου να αυξηθεί το μέγεθός του και η γενετική του ποικιλότητα. Ωστόσο, αυτό μπορεί συχνά να οδηγήσει στην εισαγωγή επιδημίας και τη μείωση της γενετικής κατάστασης του υπάρχοντος πληθυσμού. Μπορεί να είναι, όμως, απαραίτητο σε περιπτώσεις όπου η γενετική ποικιλότητα έχει διαβρωθεί σε σημαντικό βαθμό.
  3. Τα προγράμματα εισαγωγής εγκαθιστούν ζωικούς ή φυτικούς πληθυσμούς εκτός του περιβάλλοντος όπου συνήθιζαν να διαβιούν. Αυτά τα προγράμματα είναι κατάλληλα σε περιπτώσεις όπου οι συνθήκες του οικοτόπου στα περιβάλλοντα αυτά έχουν υποβαθμιστεί σοβαρά και συνεπώς τα είδη δεν μπορούν πλέον να επιβιώσουν στο περιβάλλον αυτό. Επίσης, είναι κατάλληλα σε περιπτώσεις όπου ο παράγοντας που προκαλεί την απώλεια των ειδών υφίσταται ακόμη, καθιστώντας αδύνατο ένα πρόγραμμα επανεισαγωγής.

Αποκατάσταση οικοσυστήματος και τοπίου

Η αποκατάσταση οικοσυστήματος έχει κυρίως τεθεί σε πρακτική για εξαιρετικά υποβαθμισμένες περιοχές όπως είναι περιοχές με ορυχεία, και δημοτικοί χώροι εναπόθεσης απορριμμάτων. Συχνά, η αποκατάσταση αφορά την αντικατάσταση της φυτοκοινωνίας, γενικά μέσω φυτεύσεων και φροντίδας των πολυετών ειδών φυτών, με την ελπίδα ότι η πανίδα θα επιστρέψει. Έχουν, επίσης, σημειωθεί αυξανόμενες προσπάθειες για την επανεγκατάσταση ζωικών και εδαφικών κοινωνιών ως μέρους της διαδικασίας της επανεισαγωγής.

Συχνά, η αποκατάσταση αφορά την αντικατάσταση της φυτοκοινωνίας, γενικά μέσω εμφυτεύσεων και φροντίδας των ολοετών ειδών, με την ελπίδα ότι η πανίδα θα επιστρέψει. Έχουν, επίσης, σημειωθεί αυξανόμενες προσπάθειες για την επανεγκατάσταση ζωικών και εδαφικών κοινωνιών ως μέρους της διαδικασίας της εκ νέου εισαγωγής.

Η αποκατάσταση τοπίου αποσκοπεί στη βελτίωση του σχεδιασμού του υπάρχοντος συστήματος με αύξηση της έκτασης και της συνεκτικότητας του οικοτόπου,, καθώς και με τη δημιουργία ρυθμιστικών ζωνών (περιφερειακές ζώνες) γύρω από τα υπάρχοντα τμήματα προκειμένου να προστατευθούν από εξωγενείς επιρροές.

Σκοπός είναι να παραχθεί ένα τοπίο με στοιχεία των εναπομεινάντων φυσικών οικοσυστημάτων διεσπαρμένα στα αποκατεστημένα οικοσυστήματα τα οποία εκπληρώνουν κάποιους από τους στόχους διατήρησης, αλλά και να παραχθούν συστήματα τα οποία είναι βιώσιμα και δεν υποχωρούν σε σχέση με τη συνέχιση των περιοχών διατήρησης. Η αποκατάσταση τοπίου πρέπει να λάβει υπόψη της τα πολλά γνωρίσματα των τοπίων τα οποία μπορεί να έχουν κάποια αξία για να προστατευθούν.