Γενετική ποικιλότητα

 

Τι είναι η γενετική ποικιλότητα;

Η γενετική ποικιλότητα αφορά την ποικιλότητα που υπάρχει (ή τη γενετική ποικιλομορφία) σε ένα είδος.

Το κάθε είδος χαρακτηρίζεται από γονίδια στα οποία οφείλει τα μοναδικά του χαρακτηριστικά: στα ανθρώπινα όντα, για παράδειγμα, η τεράστια ποικιλία των ανθρώπινων προσώπων αντανακλά τη γενετική ατομικότητα του κάθε ανθρώπου. Με τον όρο γενετική ποικιλότητα εννοούνται, επίσης, οι διακριτοί πληθυσμοί ενός είδους, όπως οι χιλιάδες ράτσες διαφορετικών σκύλων ή οι διάφορες ποικιλίες τριαντάφυλλου.

Πώς επηρεάζουν τη γενετική ποικιλότητα οι ανθρώπινες δραστηριότητες;

Οποιαδήποτε αλλαγή προκαλείται στο περιβάλλον από τη φύση ή τον άνθρωπο, οδηγεί σε μια επιλογή γεγονότων όπου μόνο αυτός που προσαρμόζεται, επιβιώνει.

Η ανθρωπογενής επίδραση είναι ιδιαιτέρως εμφανής στην παράκτια ζώνη και αυξάνει τον αριθμό των αλλαγών που συμβαίνουν στα άτομα και τους πληθυσμούς. Τέτοιες πιέσεις οφείλονται σε:

  • τεχνητή επιλογή (συγκομιδή, υδατοκαλλιέργεια),
  • υποβάθμιση οικοτόπων (που οδηγεί σε μείωση των συνολικών αποθεμάτων και συνεπώς σε αύξηση της πιθανότητας ενδογαμίας) και
  • στην απελευθέρωση εκτρεφόμενων ψαριών στο θαλάσσιο περιβάλλον

Αυτές οι δραστηριότητες μειώνουν το σύνολο των διαθέσιμων γονιδίων, συνεπώς απομένει ένας πληθυσμός λιγότερο ικανός να αντέξει οποιεσδήποτε επιπλέον φυσικές ή ανθρωπογενείς αλλαγές στο περιβάλλον.

Ποια είναι η σημασία της γενετικής ποικιλότητας;

Η τεράστια ποικιλία διαφορετικών γονιδιακών συνόλων καθορίζει επίσης την ικανότητα ενός ατόμου ή την ικανότητα ενός πληθυσμού να αντέξουν τις πιέσεις από οποιονδήποτε δεδομένο περιβαλλοντικό παράγοντα.

Ενώ κάποια άτομα έχουν την ικανότητα να αντέχουν ένα αυξημένο φορτίο ρυπαντών στο περιβάλλον τους, άλλα τα οποία διαθέτουν διαφορετικά γονίδια, έχουν μειωμένη αναπαραγωγική ικανότητα ή ακόμη πεθαίνουν λόγω των συγκεκριμένων περιβαλλοντικών συνθηκών. Ενώ, λοιπόν, το πρώτο θα συνεχίσει να ζει στο περιβάλλον, το δεύτερο είτε θα πρέπει να εγκαταλείψει το συγκεκριμένο περιβάλλον ή θα πεθάνει. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται φυσική επιλογή και οδηγεί στην απώλεια της γενετικής ποικιλότητας συγκεκριμένων οικοτόπων. Εντούτοις, υπάρχει περίπτωση τα άτομα που δεν είναι πια παρόντα, να έφεραν γονίδια για γρηγορότερη αύξηση ή να είχαν την ικανότητα να αντιμετωπίζουν καλύτερα άλλους παράγοντες πίεσης.

Γιατί είναι απαραίτητη η πρόβλεψη της απώλειας της γενετικής ποικιλότητας;

Είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτή ή να μετρηθεί η απώλεια της γενετικής ποικιλότητας. Αντιθέτως, είναι πολύ πιο εύκολο να γίνει αντιληπτή η μείωση και η εξαφάνιση των πληθυσμών. Εξαφάνιση δεν σημαίνει μόνο την απώλεια του συνόλου ενός είδους, αλλά επίσης και την απώλεια της γενετικής ποικιλότητας εντός του είδους.

Η απώλεια αυτή μειώνει την ικανότητα του είδους να διαδραματίσει τον εγγενή του ρόλο μέσα σε ολόκληρο το οικοσύστημα.

Επιπλέον, η απώλεια γενετικής ποικιλότητας εντός ενός είδους μπορεί να καταλήξει στην απώλεια χρήσιμων και επιθυμητών χαρακτηριστικών (π.χ. αντίσταση στα παράσιτα). Η μειωμένη ποικιλότητα μπορεί να μειώσει και τις εναλλακτικές χρήσεις μερικών ανεκμετάλλευτων πόρων για την παραγωγή τροφής, τη βιομηχανία και την ιατρική.