Βρίσκεστε εδώ: / Εισαγωγή / Εισαγωγή στη βιοποικιλότητα

Ορισμός της βιοποικιλότητας

Στη Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα που υπογράφηκε από πολλά κράτη μέλη κατά την Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής στο Rio de Janeiro (Βραζιλία) το 1992, η βιοποικιλότητα ορίζεται ως εξής:

"Βιολογική ποικιλότητα" είναι η ποικιλότητα των ζώντων οργανισμών όλων των οικοσυστημάτων (χερσαίων, θαλάσσιων και άλλων υδάτινων οικοσυστημάτων) καθώς και η ποικιλότητα των οικολογικών σχηματισμών των οποίων είναι μέλη. Στο τελευταίο περιλαμβάνεται η ποικιλότητα εντός των ειδών, ανάμεσα σε είδη και η ποικιλότητα οικοσυστημάτων.

 

Τύποι βιοποικιλότητας

Βιοποικιλότητα είναι ένας γενικός όρος που μπορεί να συσχετιστεί με διάφορα περιβάλλοντα και είδη, όπως είναι τα δάση, τα γλυκά ύδατα, τα θαλάσσια και εύκρατα οικοσυστήματα, το έδαφος, οι καλλιέργειες, τα κατοικίδια ζώα, καθώς και τα άγρια είδη και οι μικροοργανισμοί.

Η βιοποικιλότητα μπορεί να ταξινομηθεί σε τρεις βασικούς τύπους:

Μεγίστης σημασίας είναι τα είδη που είναι ταξινομικά απομονωμένα, επειδή μοιάζουν ελάχιστα με άλλα είδη και συνεπώς είναι μοναδικά σε ό,τι αφορά τη γονιδιακή τους δομή. Τα είδη αυτά πολλές φορές είναι ενδημικά, δηλαδή η κατανομή τους περιορίζεται σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Η εξαφάνισή τους σημαίνει μια μεγαλύτερου μεγέθους απώλεια βιοποικιλότητας και όχι απλά την εξαφάνιση ενός είδους.

 

Κατανομή βιοποικιλότητας στην Ευρώπη

Στην Ευρώπη, η βιοποικιλότητα είναι ανομοιόμορφα κατανεμημένη. Η ελάχιστη ποικιλία οικοσυστημάτων και η μικρότερη ποικιλότητα παρατηρείται στη Βόρεια Ευρώπη. Οι περιοχές υψηλής βιοποικιλότητας κατανέμονται γύρω από τη Μεσόγειο (Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Γαλλία) και εκτός Ευρώπης (Ουκρανία, Γεωργία, Αρμενία, Τουρκία), όπου απαντώνται πάνω από 5.000 ενδημικά είδη φυτών που υπάρχουν μόνο σ' αυτές τις χώρες. Η Μεσόγειος σε όρους βιοποικιλότητας είναι η πιο πλούσια θάλασσα της Ευρώπης.

 

Η σπουδαιότητα της βιοποικιλότητας

Η βιοποικιλότητα χρησιμοποιείται για να δοθεί προσοχή σε θέματα γύρω από το περιβάλλον. Μπορεί να συσχετιστεί στενά με:

  • Την υγεία των οικοσυστημάτων.
    Για παράδειγμα, η απώλεια ενός και μόνο είδους μπορεί να έχει διάφορες επιπτώσεις, από την εξαφάνιση διαφόρων ειδών ως και την πλήρη κατάρρευση του ίδιου του οικοσυστήματος. Αυτό συμβαίνει, επειδή το κάθε είδος διαδραματίζει ένα συγκεκριμένο ρόλο μέσα στο οικοσύστημα και συνδέεται με άλλα είδη.
  • Την υγεία της ανθρωπότητας.
    Η συμβίωση με τη φύση έχει πολύ μεγάλη σημασία για τους ανθρώπους και εμπεριέχει πολλές αξίες. Είναι καλό να κάνεις μια βόλτα στο δάσος, να μυρίζεις τα λουλούδια και να αναπνέεις καθαρό αέρα. Επιπλέον, η φυσική τροφή και η ιατρική μπορούν να σχετιστούν με τη βιοποικιλότητα.

Παράδειγμα: η σπουδαιότητα της βιοποικιλότητας στη Μαύρη θάλασσα

Η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας ήταν μία από τις σημαντικότερες περιοχές αλιείας, εξεύρεσης τροφής και εισροής εισοδήματος για τους γύρω κατοίκους. Ο οξύρρυγχος (Acipenser sp.), γαύρος (Engraulis encrasicolus), και το σκουμπρί (Scomber sp.), όπως και άλλα είδη, υπήρξαν αντικείμενο εντατικής εκμετάλλευσης στην περιοχή. Ωστόσο, ανθρωπογενείς δραστηριότητες όπως η γεωργική καλλιέργεια, η ναυτιλία και ο τουρισμός αποτελούν πλέον σημαντικές εξωγενείς πιέσεις για το περιβάλλον, ειδικά στο βόρειο τμήμα της Μαύρης θάλασσας, και λειτουργούν σε βάρος της βιοποικιλότητας και των αλιευτικών αποθεμάτων.

Απειλές κατά της βιοποικιλότητας
Μεγάλες ποσότητες λιπασμάτων από γεωργικές καλλιέργειες κατέληξαν στη θάλασσα μέσω μεγάλων ποταμών, όπως είναι ο Δούναβης, ο Δνείπερος και ο Dnjestr. Πετρέλαιο που διαρρέει στη θάλασσα από λιμάνια των ανατολικών ακτών και απευθείας από πετρελαιοφόρα που διασχίζουν τη Μεσόγειο. Λύματα πόλεων και παράκτιων περιοχών με μεγάλο αριθμό τουριστών που καταλήγουν ανεπεξέργαστα στη θάλασσα.

Επιπτώσεις για τα οικοσυστήματα
Όλα αυτά οδηγούν στη ρύπανση και στον ευτροφισμό, δηλαδή της πληθυσμιακής έκρηξης "άνθησης" του φυτοπλαγκτού λόγω της αύξησης των θρεπτικών αλάτων. Η "άνθηση" του φυτοπλαγκτού οδηγεί στη μείωση της διαφάνειας του νερού και συνεπώς στη μείωση του φωτός που διαπερνά το νερό, το οποίο είναι απαραίτητο για τα μακροφύκη. Με αυτόν τον τρόπο στη Μαύρη θάλασσα έχει καταστραφεί η φυσική ζώνη βλάστησης στο βυθό. Για παράδειγμα, η κάθετη κατανομή των ειδών του φαιοφύκους Cystoseira μειώθηκε από 0-10 m στα 0-2,5 m.

Οι επιπτώσεις ήταν πολύ σοβαρές, διότι το ενδιαίτημα αυτό είναι μεγίστης σημασίας για την προστασία του γόνου και των νεαρών ατόμων πολλών θαλάσσιων ειδών. Αυτό οδήγησε στη μείωση του ρυθμού της αναπαραγωγής και συνεπώς των αλιευτικών αποθεμάτων.

Πληθυσμοί οξύρρυγχου
Όσον αφορά τα είδη οξύρρυγχων με οικονομική σημασία, πολλές από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες οδήγησαν σε απότομη μείωση του ρυθμού αναπαραγωγής τους: σε όλους τους κύριους ποταμούς κατασκευάστηκαν φράγματα για την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας, κατά συνέπεια διακόπηκαν οι μεταναστευτικοί διάδρομοι του οξύρρυγχου. Αυτό είχε σοβαρές συνέπειες, καθώς το ψάρι αυτό ζει μεν στη θάλασσα, αλλά οδεύει με ανοδική φορά τους ποταμούς για ωοαπόθεση.

Εισαγωγή ξενικών ειδών

Το κτενοφόρο (μέδουσα) Mnemiopsis leydyi εισήχθη στη Μαύρη Θάλασσα τη δεκαετία του 1980 κατά λάθος, πιθανόν μέσω του νερού που χρησιμοποιούν τα δεξαμενόπλοια για έρμα. Η υπεραλίευση στην Μαύρη Θάλασσα είχε ήδη μειώσει την αφθονία των πελαγικών ειδών ψαριών και είχε δημιουργήσει ιδανικές συνθήκες για το M. leydyi (μειωμένος αριθμός θηρευτών). Ο μειωμένος αριθμός πλανκτονοφάγων ειδών ψαριών προκάλεσε την αύξηση του πληθυσμού του M. leydyi, εξαιτίας του μειωμένου ανταγωνισμού. Επειδή όμως το κτενοφόρο αυτό τρέφεται με ζωποπλαγκτό και με αβγά και προνύμφες ψαριών, προκλήθηκε μείωση του ιχθυοπλαγκτού (Shiganova, 1998). Η μείωση του ιχθυοπλαγκτού επηρέασε τα εμπορικά αλιευτικά αποθέματα και συνεπώς τη συνολική βιομάζα. Τελικά το συνεργιστικό αποτέλεσμα της υπεραλίευσης και της αυξημένης βιομάζας του M. leydyi ήταν η κατάρρευση της αλιείας πελαγικών ψαριών (π.χ. γαύρος).

Αυτό οδήγησε στη μείωση του αριθμού των εμπορεύσιμων ειδών ιχθύων από 48 σε 6 και στη μείωση της σύλληψης εμπορεύσιμων ιχθύων από 400.000 τόνους σε 50.000, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει ο αλιευτικός τομέας και, συνεπώς, να αυξηθεί η ανεργία. Η απώλεια στην αλιεία της Μαύρης Θάλασσας ύστερα από την εισαγωγή του Mnemiopsys υπολογίζεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια ετησίως.


Το κτενοφόρο Mnemiopsis leydyi

Ο ρόλος της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης της Παράκτιας Ζώνης (ΟΔΠΖ)
Η συνεχιζόμενη αδιαφορία για τους φυσικούς πόρους και τις οικολογικές αλληλεξαρτήσεις οδήγησε σε μια καταστρεπτική ανάπτυξη, η οποία μπορεί μετά βίας να αντιστραφεί. Προκειμένου να αποκατασταθούν μερικές από τις λειτουργίες του παλιού οικοσυστήματος, θα πρέπει να εφαρμοστούν νέες προσεγγίσεις οι οποίες δεν θα εστιάζουν μόνο σε παράγοντες που ωφελούν τον άνθρωπο, αλλά θα λαμβάνουν υπόψη και τις συνέπειες σε άλλους τομείς.



Ο δικτυακός τόπος είναι βελτιστοποιημένος για εμφάνιση σε Internet Explorer 4 και άνω
Top