Βρίσκεστε εδώ: / Εξάσκηση / Μελέτη Περιπτώσεων

Εισαγωγή
Ο Στρυμονικός Κόλπος και ο Κόλπος της Ιερισσού ανήκουν διοικητικά σε 4 Νομαρχίες (Καβάλας, Σερρών, Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής). Οι Νομαρχίες της Καβάλας και των Σερρών ανήκουν στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης ενώ οι Νομαρχίες της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας.

Η περιοχή μελέτης καταλαμβάνει 1076 km², εκ των οποίων τα 262 km² είναι ξηρά και τα 813 km² θάλασσα. Η ακτογραμμή έχει μήκος 123 km. Οι μόνιμοι κάτοικοι της περιοχής ανέρχονται στους 15.360 αλλά ο αριθμός αυξάνεται έως και 150.000 κατά τη θερινή περίοδο.

Τα τελευταία χρόνια η ρύπανση και η περιβαλλοντική υποβάθμιση έχουν αυξηθεί ενώ παράλληλα αναμένεται να αυξηθεί και η τουριστική κίνηση. Οι αρμόδιες αρχές γνωρίζουν καλά την ανάγκη που υπάρχει για επίσπευση ενός σχεδιασμού διαχείρισης. Εντούτοις, η εφαρμογή αειφορικής ανάπτυξης αναστέλλεται λόγω των σύνθετων αρμοδιοτήτων των διαφόρων διοικητικών οργάνων που εμπλέκονται στην ανάπτυξη της περιοχής, του κατακερματισμού του σχεδιασμού χρήσεων γης και της ανεπαρκούς περιβαλλοντικής ενημέρωσης σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων.

Κύριος σκοπός του έργου είναι να αναδείξει τα οφέλη που απορρέουν από μια συντονισμένη δράση για τη διατήρηση των παράκτιων ζωνών, μέσα από την προώθηση συντονισμένης διαχείρισης της παράκτιας ζώνης του Στρυμονικού Κόλπου.


Το εκβολικό σύστημα του Στρυμόνα (φωτογραφία: Μάνος Κουτράκης)

Κύρια θέματα
Στις ανθρώπινες δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στην περιοχή περιλαμβάνονται: μαζικός τουρισμός, ανεξέλεγκτη οικοδόμηση, αλιεία, υδατοκαλλιέργειες, γεωργία, υλοτομία και εξόρυξη ορυκτών. Αυτές οι δραστηριότητες δεν ασκούνται συνήθως ορθά, με αποτέλεσμα την αύξηση των περιβαλλοντικών προβλημάτων, όπως της ρύπανσης και της υποβάθμισης του τοπίου. Αυτά τα προβλήματα θα αποβούν πολύ πιο σοβαρά στις επόμενες δεκαετίες, ως αποτέλεσμα της αναμενόμενης αύξησης των τουριστών από τις Ανατολικές Ευρωπαϊκές χώρες. Επιπλέον, υπήρχε η πρόθεση να δημιουργηθεί ένα εργοστάσιο επεξεργασίας και παραγωγής χρυσού στην περιοχή, γεγονός που κινδύνευε να προσθέσει επιπλέον απειλές για το περιβάλλον. Η Εγνατία Οδός που ενώνει το Ιόνιο Πέλαγος με την Ασία βρίσκεται υπό κατασκευή. Τέλος, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ο ποταμός Στρυμόνας μεταφέρει ρυπογόνες ουσίες από τη Βουλγαρική και Ελληνική λεκάνη απορροής του προς το Στρυμονικό Κόλπο.

Τα πρωταρχικά περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή είναι η έλλειψη σχεδιασμού αστικής και τουριστικής ανάπτυξης, η εναπόθεση οικιακών λυμάτων και σκουπιδιών, η υποβάθμιση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, αλλά και η υποβάθμιση των φυσικών ενδιαιτημάτων, η μείωση των αλιευτικών αποθεμάτων και τέλος η εισροή θαλάσσιου νερού στον ποταμό Στρυμόνα.

Τα κύρια προβλήματα για την εφαρμογή της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης της Παράκτιας Ζώνης στην περιοχή ήταν:

  1. Η έλλειψη δεδομένων σχετικών με το φυσικό περιβάλλον, τις κοινωνικο-οικονομικές και τις ανθρώπινες επιπτώσεις,
  2. Οι σύνθετες και αντικρουόμενες αρμοδιότητες των φορέων που τη δεδομένη στιγμή εμπλέκονται στη διαχείριση της περιοχής.
  3. Το ανεπαρκές επίπεδο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης.

Ανάλυση θεσμών/μετόχων
Θεσμικές ρυθμίσεις όσον αφορά στην ΟΔΠΖ:

Εθνικό επίπεδο Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων
Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων
Περιφερειακό επίπεδο Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας
Τοπικό επίπεδο [Νομαρχίες, δήμοι]


Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καβάλας
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Σερρών
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Θεσσαλονίκης
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χαλκιδικής
Δήμος Αγίου Γεωργίου

Προβλήματα που προέκυψαν
Οι σύνθετες και αλληλοεπικαλυπτόμενες ή αντικρουόμενες αρμοδιότητες (ρόλοι και ευθύνες) των διαχειριστικών οργάνων.

 

Δειγματοληψία ψαριών στο εκβολικό σύστημα του ποταμού Στρυμόνα για την καταγραφή της ιχθυοπανίδας της περιοχής (φωτογραφία: Μάνος Κουτράκης)

Σύνταξη θεσμικών ρυθμίσεων για το σχεδιασμό και την ανάλυση
Εκτός από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, άλλες δημόσιες αρχές που ασκούν άμεση ή έμμεση επιρροή στη διαμόρφωση της παράκτιας πολιτικής είναι τα Υπουργεία Εμπορικής Ναυτιλίας, Γεωργίας, Ανάπτυξης (Βιομηχανία, Τουρισμός), Οικονομίας και Οικονομικών, Άμυνας, Εσωτερικών και Υγείας. Σε εθνικό κυβερνητικό επίπεδο δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός που θα μπορούσε να έχει ρόλο συντονιστικό και διαιτησίας, με αποτέλεσμα να προκύπτουν αρκετά προβλήματα. Αν και από νομοθετική άποψη υπάρχει η δυνατότητα να ακολουθηθεί μια ολοκληρωμένη διαχείριση της παράκτιας ζώνης, οι διοικητικές αρχές δεν αναλαμβάνουν ένα τέτοιο καθήκον (έργο).

Προβλήματα που προέκυψαν
Η συνεργασία και ο συντονισμός μεταξύ τοπικών και τομεακών διοικητικών αρχών συχνά συνεπάγονται πολλαπλές αντιπαραθέσεις: βιομηχανίες εξορύξεων (χρυσού)-τουρισμός, αστική ανάπτυξη-διατήρηση της φύσης, τουρισμός-διατήρηση της φύσης, γεωργία-διατήρηση της φύσης και παράκτια αλιεία- μέση αλιεία.

Κύρια επιτεύγματα
Η σύσταση Επιτροπής Συντονισμού Δράσεων, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι των Αρχών που έχουν αρμοδιότητα στην παράκτια περιοχή, συμπεριλαμβανομένων και των αρμόδιων υπουργείων.

Διαχείριση αντιπαραθέσεων (συγκρούσεων)
Οι κύριες αντιπαραθέσεις στην περιοχή ήταν: βιομηχανίες εξορύξεων (χρυσού)-τουρισμός, αστική ανάπτυξη-διατήρηση της φύσης, τουρισμός-διατήρηση της φύσης, γεωργία-διατήρηση της φύσης και παράκτια αλιεία-μέση αλιεία (με συρόμενα εργαλεία-μηχανότρατες ή με κυκλικά πελαγικά εργαλεία-γρι γρι).. Έγινε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστούν οι αντιπαραθέσεις μέσω διμερών συναντήσεων και με την παρουσία των υπεύθυνων λήψης αποφάσεων καθώς και, όταν χρειάστηκε, με μελέτη του προβλήματος από εμπειρογνώμονες. Παρόλα αυτά, η επισταμένη μελέτη της περιοχής (ως προς τα αβιοτικά και βιοτικά γνωρίσματα στο χερσαίο και θαλάσσιο τμήμα, καθώς και τις κοινωνικο-οικονομικές και διοικητικές συνθήκες κ.ά.) κατέστησε πολύ ευκολότερη την απάντηση στα προβλήματα και προώθησε την "ορθή" λύση.

Συμμετοχή
Στόχος της συμμετοχής ήταν να εμπλακούν όσο το δυνατό περισσότεροι άνθρωποι στη διαδικασία της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης της Παράκτιας Ζώνης (ΟΔΠΖ).

Οι μέτοχοι που ήταν σχετικοί με την περιβαλλοντική και την οικονομική ανάπτυξη περιλήφθηκαν στη διευρυμένη επιτροπή συντονισμού, η οποία πραγματοποιούσε ετήσιες συναντήσεις.

Κύρια επιτεύγματα
Συστάθηκε ένα συντονιστικό σχήμα (Επιτροπή Συντονισμού Δράσεων), με εκπροσώπους όλων των αρμόδιων για τη διαχείριση της περιοχής του έργου φορέων (υπουργεία, περιφέρειες, νομαρχίες, υπηρεσίες επισήμως εμπλεκόμενες), αρμοδιότητες της οποίας είναι να διατυπώνει στόχους για την προστασία και τη διαχείριση, να αποφασίζει για μέτρα προτεραιότητας και να συντονίζει την εφαρμογή τους. Προκειμένου να διασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή συνεργασία ο αριθμός των μελών ήταν σχετικά μικρός (λιγότερα από 15 μέλη).

Δημιουργήθηκε επίσης μία διευρυμένη ομάδα μετόχων η οποία συνεδρίαζε σε ετήσια βάση. Η Επιτροπή Συντονισμού πρότεινε τους εκπροσώπους των φορέων, των κοινωνικών και παραγωγικών ομάδων των οικονομικών και περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων που θα συμμετείχαν στη διευρυμένη ομάδα. Ανέλαβε επίσης, τη διοργάνωση των συναντήσεων της διευρυμένης ομάδας.

Στο έργο περιλαμβάνονται δράσεις περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, όπως έκδοση και διανομή ενημερωτικού υλικού, διοργάνωση συνεδρίων με θέμα τις συντονισμένες δράσεις για αειφορική διαχείριση των παράκτιων ζωνών, παρουσίαση του έργου και της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την αειφορική χρήση των πόρων της παράκτιας ζώνης, δράσεις προβολής μέσω των ΜΜΕ κ.ά.

Προβλήματα που προέκυψαν
Η δυσκολία στο να πειστούν οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων για την ανάγκη ύπαρξης μιας Συντονιστικής Επιτροπής σχετικής με τη διαχείριση της παράκτιας ζώνης του έργου.

Αποτελέσματα του έργου
Εκπονήθηκε ένα προκαταρκτικό διαχειριστικό σχέδιο, όπου περιλαμβανόταν η περιγραφή της περιοχής του έργου αναφορικά με τις προστατευόμενες περιοχές, τους οικοτόπους και τα είδη. Το σχέδιο αυτό κοινοποιήθηκε σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.

Η ίδρυση του Κέντρου Πληροφόρησης. Προκειμένου να διασφαλιστεί η λειτουργία του Κέντρου Πληροφόρησης και μετά τη λήξη του έργου, παραχωρήθηκε με όλο τον εξοπλισμό του στις τοπικές αρχές. Οι δραστηριότητες του Κέντρου συνεχίζονται και η προσέλκυση επισκεπτών αποτελεί ένα επιπλέον εισόδημα για την τοπική κοινωνία.

Διατυπώθηκαν προτάσεις για την περιοχή και για την εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο.

Η ανεπίσημη Επιτροπή Συντονισμού Δράσεων σταμάτησε τις συναντήσεις της εξαιτίας της έλλειψης ενός νομικού πλαισίου.

Σε τακτά χρονικά διαστήματα γίνονται προσπάθειες για τη διασφάλιση νομικών και διαχειριστικών μέτρων προκειμένου να εξασφαλιστεί συνέχεια του έργου. Η Οργανωτική Επιτροπή διατηρεί επαφές με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και τους ενημερώνει σχετικά με τις δραστηριότητες στην περιοχή. Επίσης, διατηρεί επαφές με το πρόγραμμα της ΟΔΠΖ στην Ευρωπαϊκή Ένωση και συνεχίζει τις προσπάθειες για εξεύρεση χρηματικών πόρων για την κάλυψη ζητημάτων που ανακύπτουν.

Προκειμένου να υπάρξει μια συνέχιση του έργου, απαιτείται η θέσπιση ενός νομικού πλαισίου για την ΟΔΠΖ, η ίδρυση ενός Διαχειριστικού Σχήματος με νομική δέσμευση και η εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου διαχειριστικού σχεδίου.

Συμπεράσματα
Η πολύ καλή γνώση των περιβαλλοντικών, κοινωνικών, οικονομικών και διοικητικών γνωρισμάτων της περιοχής που πρόκειται να αποτελέσει αντικείμενο διαχείρισης, είναι το πρώτο ουσιώδες βήμα στο σχεδιασμό ολοκληρωμένης διαχείρισης και αειφορικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα η συνεχής παρακολούθηση κρίνεται απαραίτητη προκειμένου να εντοπιστούν περιβαλλοντικές αλλαγές.

Ο συντονισμός με τη μορφή ενός νομικά εγκαθιδρυμένου διαχειριστικού οργάνου είναι απαραίτητος για την εφαρμογή της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης της Παράκτιας Ζώνης. Η συνεργασία πολλών συντελεστών της Επιτροπής που χρησιμοποιήθηκε στο έργο του Στρυμονικού, ήταν απλώς ένα παράδειγμα καλής λειτουργίας ενός διαχειριστικού σχήματος συντονισμού, από τη στιγμή που έγινε έστω και χωρίς νομική υπόσταση.

Οι ανεπάρκειες στη νομοθεσία μπορούν να θέσουν ουσιαστικά εμπόδια στη συντονισμένη διαχείριση της περιοχής.

Μόνο μια νομική δέσμευση, είτε με τη μορφή μιας Οδηγίας (π.χ. 92/43/EΟΚ, 79/409/EΟΚ) είτε με την υποχρέωση εφαρμογής Διεθνών Συμβάσεων (π.χ. Σύμβαση Βαρκελώνης), ή σε εθνικό επίπεδο, μπορεί να προωθήσει την αειφορική διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος.

Το Κέντρο Πληροφόρησης που δημιουργήθηκε στην περιοχή, αποδείχτηκε πως είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο υποστήριξης δράσεων περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, κατάρτισης, διάχυσης της πληροφόρησης και παράλληλα πολύτιμο για την προώθηση της συμμετοχής του κοινού και των τοπικών αρχών.

Περισσότερες πληροφορίες
Δρ. Μάνος Κουτράκης
ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
640 07 Νέα Πέραμος, Καβάλα, Ελλάδα
Tηλ.: +30 25940 22691-3, Φαξ: +30 25940 22222
Email: fri@otenet.gr, koutrman@otenet.gr

Περίληψη του έργου βρίσκεται στην ιστοσελίδα: www.fishri.gr /Ερευνητικά Προγράμματα/ LIFE 96-ΣΤΡΥΜΟΝΙΚΟΣ

και

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΤΟΠΩΝ-ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
14ο χλμ. Θεσσαλονίκης-Μηχανιώνας
57001 Θέρμη, Θεσσαλονίκη, Ελλάδα
Tηλ.: +30 2310 473320, 473432, Φαξ: +30 2310 475694



Ο δικτυακός τόπος είναι βελτιστοποιημένος για εμφάνιση σε Internet Explorer 4 και άνω