Στρυμονικός Κόλπος και Κόλπος Ιερισσού

Παραδείγματα Καλής και Κακής Πρακτικής στην Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης (ΟΔΠΖ)

ΠΟΙΟΣ

Συνεργαζόμενος φορέας ή Συντονιστής (τελικός δικαιούχος) της διαδικασίας ΟΔΠΖ ή του έργου (με σύντομη περιγραφή)

Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας-ΙΝΑΛΕ (ερευνητικό ινστιτούτο που ανήκει στο Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας, το οποίο αποτελεί ερευνητικό ίδρυμα εποπτευόμενο από το ελληνικό Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, τ. Υπ. Γεωργίας).

ΠΟΥ

Τοποθεσία (Δημοτικό Διαμέρισμα /Δήμος, Νομός /Περιφέρεια, χώρα)

Ο Στρυμονικός Κόλπος και ο Κόλπος Ιερισσού, οι οποίοι περιλαμβάνονται στα όρια τεσσάρων νομών (Καβάλα, Σέρρες, Θεσσαλονίκη, Χαλκιδική). Οι Νομοί της Καβάλας και των Σερρών ανήκουν στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας & Θράκης, ενώ οι Νομοί της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής ανήκουν στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας (Ελλάδα).


ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ
Το εκβολικό σύστημα του ποταμού Στρυμόνα (φωτογραφία: Μάνος Κουτράκης)

ΠΟΤΕ

Πότε ξεκίνησε η διαδικασία; Είναι σε εξέλιξη;

Ξεκίνησε στις 1.1.1997 και έληξε στις 30.4.2000. Το Κέντρο Πληροφόρησης συνεχίζει να λειτουργεί με χρηματοδότηση του Δήμου Αγ. Γεωργίου.

ΠΩΣ

Ποιος ήταν αυτός που χρηματοδότησε και/ή ξεκίνησε την όλη διαδικασία; Αποτελεί μέρος κάποιου προγράμματος;

Συγχρηματοδοτήθηκε από το χρηματοδοτικό μέσο LIFE-Περιβάλλον (Ε.Ε., Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος κατά 50%) και τα ελληνικά Υπουργεία ΠΕΧΩΔΕ (20%) και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, τ. Υπ. Γεωργίας (30%).
Αποτελεί μέρος του Προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τίτλο "Πανευρωπαϊκό Πρόγραμμα Επίδειξης για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών".

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

Ποια είναι τα κύρια αντικείμενα, τα βασικά προβλήματα ή οι συγκρούσεις συμφερόντων;

Στις ανθρώπινες δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στην περιοχή περιλαμβάνονται: μαζικός τουρισμός, ανεξέλεγκτη δόμηση, αλιεία, υδατοκαλλιέργειες, γεωργία, υλοτομία και εξόρυξη ορυκτών. Η συνήθως μη συνετή άσκηση των δραστηριοτήτων αυτών έχει ως με αποτέλεσμα την αύξηση των περιβαλλοντικών προβλημάτων, όπως η ρύπανση και η υποβάθμιση του τοπίου. Αυτά τα προβλήματα θα εντατικοποιηθούν τις επόμενες δεκαετίες, ως αποτέλεσμα της αναμενόμενης αύξησης των τουριστών από τις Ανατολικές Ευρωπαϊκές χώρες. Επιπλέον, οι εξορυκτικές δραστηριότητες στη Χαλκιδική μεταβάλλονται, καθώς προτείνεται να δημιουργηθεί ένα μεταλλείο εξόρυξης χρυσού στην περιοχή, κάτι που θα προσθέσει επιπλέον απειλές για το περιβάλλον. Η Εγνατία Οδός που ενώνει το Ιόνιο Πέλαγος με την Ασία βρίσκεται υπό κατασκευή. Τέλος, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ο Ποταμός Στρυμόνας μεταφέρει ρυπογόνες ουσίες από τη Βουλγαρική και Ελληνική λεκάνη απορροής του προς το Στρυμονικό Κόλπο.
Τα πρωταρχικά περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή είναι η έλλειψη σχεδιασμού αστικής και τουριστικής ανάπτυξης, η εναπόθεση οικιακών αποβλήτων και σκουπιδιών, η υποβάθμιση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, αλλά και η υποβάθμιση των φυσικών ενδιαιτημάτων, η μείωση των αλιευτικών αποθεμάτων και, τέλος, η υφαλμύρωση του Ποταμού Στρυμόνα.

Τα κύρια προβλήματα για την εφαρμογή της ΟΔΠΖ στην περιοχή είναι:

  1. Η έλλειψη δεδομένων σχετικών με το φυσικό περιβάλλον, τις κοινωνικο-οικονομικές και τις ανθρώπινες επιπτώσεις.
  2. Οι σύνθετες και αντικρουόμενες αρμοδιότητες των φορέων που εμπλέκονται στη διαχείριση της περιοχής.
  3. Το ανεπαρκές επίπεδο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης. 

Για την αντιμετώπιση των ανωτέρω προβλημάτων, το έργο περιελάμβανε τις ακόλουθες δράσεις:

  1. Περιγραφή: η δράση αυτή περιελάμβανε μια αναλυτική περιγραφή της περιοχής μελέτης, περιλαμβανομένων των αβιοτικών, βιοτικών, κοινωνικών, οικονομικών και διοικητικών γνωρισμάτων.
  2. Παρακολούθηση: διεξήχθη ένα πρόγραμμα 24 μηνών για την παρακολούθηση των κυριότερων παραμέτρων του θαλάσσιου περιβάλλοντος της ζώνης, προκειμένου να γίνει διάγνωση των πιθανών απειλών και να προταθούν μέτρα ανάσχεσης της περιβαλλοντικής υποβάθμισης.
  3. Ανάλυση: με βάση τα αποτελέσματα των δύο προηγούμενων δράσεων, η προσοχή επικεντρώθηκε στον προσδιορισμό, αξιολόγηση και ιεράρχηση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και απειλών, στην εκτίμηση των τάσεων των περιβαλλοντικών αλλαγών, στην καθορισμό των σκοπών διατήρησης και διαχείρισης και στην πρόταση συγκεκριμένων διαχειριστικών μέτρων.
  4. Διαβούλευση: δημιουργήθηκε ένα συντονιστικό σχήμα υπό τη μορφή Επιτροπής Συντονισμού, στην οποία συμμετείχαν όλοι οι αρμόδιοι φορείς για τη διαχείριση της συγκεκριμένης ζώνης που αφορούσε το έργο. Κύριος σκοπός της Επιτροπής ήταν ο καθορισμός των σκοπών διατήρησης και διαχείρισης, η απόφαση λήψης μέτρων προτεραιότητας και ο συντονισμός της εφαρμογής τους.
  5. Εφαρμογή των μέτρων: ο κύριος στόχος αυτής της δράσης ήταν η ίδρυση ενός Κέντρου Πληροφόρησης για την Παράκτια Ζώνη, προκειμένου αυτό να υποστηρίζει δραστηριότητες περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, να προωθεί τη συνεργασία και να προειδοποιεί τις αρμόδιες αρχές σχετικά με επείγοντα περιβαλλοντικά προβλήματα που ανακύπτουν.
  6. Περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και διάχυση της γνώσης: έκδοση ενημερωτικού υλικού, παρουσίαση του έργου και της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την αειφορική χρήση των πόρων της παράκτιας ζώνης. Επίσης, διοργάνωση συνεδρίων με θέμα τις συντονισμένες δράσεις για αειφορική διαχείριση της παράκτιας ζώνης, δράσεις προβολής μέσω των ΜΜΕ και τεχνικές εκδόσεις των αποτελεσμάτων του έργου.


ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ
Δειγματοληψία ψαριών: δειγματοληψία στο εκβολικό σύστημα του ποταμού Στρυμόνα με στόχο την καταγραφή της αφθονίας ψαριών στην περιοχή (φωτογραφία: Μάνος Κουτράκης)

ΠΡΟΟΔΟΣ & ΣΥΝΕΧΕΙΑ

Υπάρχει συνέχεια του έργου/της διαδικασίας;

Εάν όχι: πότε έληξε η πρόοδος και ποια είναι η κύρια αιτία;

Το έργο έληξε στις 30/4/2000 όπως είχε προγραμματιστεί (36 μήνες + 4 μήνες παράταση).
Ετοιμάστηκε αρχικά ένα προκαταρκτικό διαχειριστικό σχέδιο που περιελάμβανε την περιγραφή της περιοχής του έργου τις προστατευόμενες περιοχές, τους οικοτόπους και τα είδη. Το σχέδιο αυτό κοινοποιήθηκε σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.
Επιπλέον, υλοποιήθηκαν προτάσεις για την περιοχή σε εθνικό επίπεδο.
Η μη θεσμική Επιτροπή Συντονισμού σταμάτησε τις συναντήσεις της εξαιτίας της έλλειψης ενός νομικού πλαισίου. Παρόλα αυτά, τη λειτουργία και συντήρηση του Κέντρου Πληροφόρησης και του εξοπλισμού του, ανέλαβαν οι τοπικές αρχές, προκειμένου να διασφαλιστεί μια ομαλή συνέχιση και μετά τη λήξη του έργου. Οι δραστηριότητες του Κέντρου συνεχίζονται και η προσέλκυση επισκεπτών αποτελεί ένα επιπλέον εισόδημα για την τοπική κοινωνία.
Σε τακτά χρονικά διαστήματα γίνονται προσπάθειες για τη διασφάλιση νομικών και διαχειριστικών μέτρων προκειμένου να εξασφαλιστεί μια συνέχεια.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Ποια χρήσιμα συμπεράσματα προέκυψαν από αυτό το παράδειγμα; Σύντομος χαρακτηρισμός

Η πολύ καλή γνώση των περιβαλλοντικών, κοινωνικών, οικονομικών και διοικητικών γνωρισμάτων της περιοχής που πρόκειται να αποτελέσει αντικείμενο διαχείρισης, είναι το πρώτο ουσιώδες βήμα στο σχεδιασμό ολοκληρωμένης διαχείρισης και αειφορικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα η συνεχής παρακολούθηση κρίνεται απαραίτητη προκειμένου να ανιχνευθούν περιβαλλοντικές αλλαγές.
Ο συντονισμός με τη μορφή ενός νομικά εγκαθιδρυμένου διαχειριστικού σώματος είναι απαραίτητος για την εφαρμογή της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης της Παράκτιας Ζώνης. Η συμμετοχή πολλών αρμοδίων φορέων και υπηρεσιών της Επιτροπής Συντονισμού που χρησιμοποιήθηκε στο έργο του Στρυμονικού, ήταν ένα παράδειγμα καλής λειτουργίας ενός διαχειριστικού σχήματος συντονισμού, παρά το γεγονός ότι ήταν μη θεσμικό.
Οι ελλείψεις στη νομοθεσία μπορούν να θέσουν ουσιαστικά εμπόδια στη συντονισμένη διαχείριση της περιοχής.
Μόνο μια νομική σύνδεση, είτε με τη μορφή μιας Οδηγίας (π.χ. 92/43/EΟΚ, 79/409/EΟΚ) είτε με δέσμευση για εφαρμογή των Συμβάσεων (π.χ. Σύμβαση Βαρκελώνης), ή σε εθνικό επίπεδο, μπορεί να προωθήσει την αειφορική διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος.
Το Κέντρο Πληροφόρησης που δημιουργήθηκε στην περιοχή, αποδείχτηκε πως είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο υποστήριξης δράσεων περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, κατάρτισης, διάχυσης της πληροφόρησης και παράλληλα πολύτιμο για την προώθηση της συμμετοχής του κοινού και των τοπικών αρχών.

ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Σε ποιον μπορείτε να απευθυνθείτε για επιπλέον πληροφορίες;

Δρ. Μάνος Κουτράκης
ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
640 07 Νέα Πέραμος, Καβάλα, Ελλάδα
Tηλ.: +30 25940 22691-3, Φαξ: +30 25940 22222
Email: fri@otenet.gr, koutrman@otenet.gr 

Περίληψη του έργου βρίσκεται στην ιστοσελίδα:
www.fishri.gr /Ερευνητικά Προγράμματα/ LIFE 96-ΣΤΡΥΜΟΝΙΚΟΣ

και

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΤΟΠΩΝ-ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ
Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
14ο χλμ. Θεσσαλονίκης-Μηχανιώνας
57001 Θέρμη, Θεσσαλονίκη, Ελλάδα
Tηλ.: +30 2310 473320, 473432, Φαξ: +30 2310 475694