Βρίσκεστε εδώ: / Αίτια / Προβλήματα από μη αειφορικό παράκτιο τουρισμό

Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Ο τουρισμός μπορεί να ασκήσει μεγάλη πίεση στους τοπικούς πόρους, για παράδειγμα την ενέργεια, την τροφή, το έδαφος και το νερό, η διάθεση των οποίων μπορεί ήδη να είναι λιγοστή. Σύμφωνα με την Τρίτη Αξιολόγηση του περιβάλλοντος της Ευρώπης (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, 2003), οι άμεσες επιπτώσεις του τουρισμού στους ανθρώπους και στο περιβάλλον των τουριστικών προορισμών, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη συγκέντρωση τουριστών σε τόπο και χρόνο (εποχικότητα).

Αυτές προκύπτουν από:

  1. Εντατική χρήση νερού και εδάφους από τουριστικές και αναψυχικές εγκαταστάσεις.
  2. Τη διανομή και τη χρήση ενέργειας.
  3. Αλλαγές του τοπίου που οφείλονται στην κατασκευή υποδομών, κτιρίων και εγκαταστάσεων.
  4. Την ατμοσφαιρική ρύπανση και τα απόβλητα.
  5. Τη συμπίεση και τη στεγάνωση των εδαφών (ζημία και καταστροφή βλάστησης)..
  6. Όχληση και διατάραξη της πανίδας και της τοπικής κοινωνίας (για παράδειγμα, από θόρυβο)..

Ο αυξανόμενος αριθμός τουριστών που επισκέπτονται ευαίσθητες φυσικές περιοχές μπορεί, επίσης, να θέσει σε κίνδυνο τη διατήρηση της φύσης. Πολλές αντιπαραθέσεις μπορεί, τέλος, να προκύψουν ανάμεσα στην τουριστική ανάπτυξη και σε άλλους τομείς όπως η γεωργία και η υλοτομία.

Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα

Ο τουρισμός είναι δυνατό να προκαλέσει απώλειες στη βιοποικιλότητα με ποικίλους τρόπους, π.χ. μέσω ανταγωνισμού με την άγρια φύση για το ενδιαίτημα και τους φυσικούς πόρους. Πιο συγκεκριμένα, οι αρνητικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μπορεί να προκληθούν από ποικίλους παράγοντες

 

Παράδειγμα
Στη Ζάκυνθο (Ελλάδα), που αποτελεί την πιο σημαντική περιοχή αναπαραγωγής της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta, τα παράκτια εδάφη για φωλεοποίηση κατά μήκος των αμμουδιών διαταράσσονται από την τουριστική ανάπτυξη και την τουριστική συμπεριφορά. Δυστυχώς, η αιχμή της τουριστικής περιόδου συμπίπτει χρονικά με την περίοδο ωοτοκίας και φωλεοποίησης του τρωτού είδους Caretta caretta (ΕΚ, 2002).

Συνδεθείτε με το Βιολογικό Παράδειγμα στο Κιραλί. Συνδεθείτε με το παράδειγμα στις νήσους Commander.

Πιέσεις στους υδάτινους πόρους

Το νερό, και ειδικά το γλυκό νερό αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους φυσικούς πόρους. Η τουριστική βιομηχανία γενικά εκμεταλλεύεται υπερβολικά τους υδάτινους πόρους προς όφελος των ξενοδοχείων, αλλά και για την προσωπική χρήση νερού από τους τουρίστες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ελλείψεις ύδατος και υποβάθμιση των υδάτινων αποθεμάτων, καθώς επίσης και στην παραγωγή ενός μεγαλύτερου όγκου υγρών αποβλήτων.

Για παράδειγμα, η μέση κατανάλωση νερού στην Πόλη Αττάλεια (Τουρκία) είναι 250 λίτρα ανά άτομο ημερησίως, ενώ η μέση κατανάλωση ύδατος στις τουριστικές περιοχές της Αττάλειας υπερβαίνει τα 600 λίτρα. Στη Μαγιόρκα (Ισπανία), η κατανάλωση ύδατος στις αγροτικές περιοχές είναι 140 λίτρα ανά άτομο ημερησίως, στις αστικές περιοχές 250 λίτρα, ενώ η μέση κατανάλωση τουριστών είναι 440 λίτρα, ή ακόμη και 880 λίτρα στην περίπτωση μιας πολυτελούς υποδομής (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, 2001).

Υποβάθμιση εκτάσεων

Οι φυσικοί πόροι, ανανεώσιμοι και μη, διατρέχουν άμεσο κίνδυνο από την κατασκευή τουριστικών εγκαταστάσεων, δρόμων και αεροδρομίων. Ο κίνδυνος αυτός οφείλεται στη χρήση εκτάσεων για δημιουργία καταλυμάτων, για άλλες παροχές υποδομών και για τη χρήση οικοδομικών υλικών (εξόρυξη άμμου!). Τα δάση υφίστανται συχνά τα αρνητικά αποτελέσματα του τουρισμού με τη μορφή της αποψίλωσης που γίνεται για συλλογή καυσόξυλων και για καθαρισμό εκτάσεων. Αυτό συμβαίνει σε αρκετές πολύτιμες παράκτιες περιοχές στην Τουρκία όπου τα δάση αποψιλώθηκαν για την κατασκευή εξοχικών κατοικιών και ξενοδοχείων κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες.

Παράδειγμα
Μύκονος: ένα κοσμοπολίτικο και ραγδαία αστικοποιημένο νησί (ΕΚ, 2002)

Η νήσος Μύκονος (Ελλάδα) είναι ένα διεθνώς γνωστό τουριστικό θέρετρο, όπου έχει σημειωθεί ραγδαία τουριστική ανάπτυξη κατά τα τελευταία 30 έτη. Παράλληλα με την επέκταση της τουριστικής βιομηχανίας (καταλύματα, κέντρα διασκέδασης κ.ά.), αυξήθηκε και ο πληθυσμός της νήσου σε αντίθεση με άλλα Ελληνικά νησιά όπου έχει σημειωθεί μείωση του πληθυσμού τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτή η ανάπτυξη είχε ως αποτέλεσμα να επεκταθούν οι υποδομές (διεύρυνση του λιμένα, βελτίωση του οδικού δικτύου, κατασκευή ενός επιφανειακού φράγματος κ.λπ.). Αυτές οι επενδύσεις προώθησαν ακόμη περισσότερο την ικανότητα του νησιού να φιλοξενήσει τουρίστες και άλλους επισκέπτες. Προβλήματα και μερικά σημάδια κορεσμού έχουν εμφανιστεί ήδη: συμφόρηση, έλλειψη χώρων στάθμευσης, υψηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας, υδατική και εδαφική ρύπανση, λαμβάνουν χώρα ειδικά κατά την αιχμή της τουριστικής περιόδου. Ένα μεγάλο ποσοστό της εξαιρετικά περιορισμένης επιφάνειας του νησιού έχει είτε απορροφηθεί από την εντατική κατασκευή σπιτιών, την τουριστική ανάπτυξη και τις υποδομές που τη συνοδεύουν, είτε αφέθηκε ανεκμετάλλευτο για μελλοντική κερδοσκοπία προκαλώντας έτσι μια διαδεδομένη απώλεια γεωργικής γης. Οι δύο παραδοσιακοί οικισμοί του νησιού μαζί με άλλα νεοαναπτυσσόμενα χωριά στα οποία βασίστηκε κυρίως η τουριστική βιομηχανία κατά την πρώτη φάση της ανάπτυξης, έχουν ήδη μετασχηματιστεί σε κλίμακα, σε όγκο των οικιστικών περιοχών, σε φυσιογνωμία και περιβαλλοντική ποιότητα, γεγονός που ήταν αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτης και ραγδαίας ανάπτυξης του τουρισμού. Η ραγδαία αστικοποίηση έχει, επίσης, αλλάξει την κοινωνικο-οικονομική δομή και τον τοπικό πολιτισμό (Κοκκώσης Χ.και Α. Παρπαϊρης, 1996).

Παράδειγμα
Ανάπτυξη των θερινών εξοχικών κατοικιών στην Τουρκία


Στην περιοχή Κουσάντασι-Davutlar της Τουρκίας, όπου υπάρχει μια παράκτια λουρίδα 30 χλμ., τα 750 μ. έχουν εξολοκλήρου καλυφθεί από θερινές κατοικίες κατά την περίοδο 1975-1985. Αυτές οι κατοικίες ανήκουν σε μεσαίου και υψηλότερου εισοδήματος κατοίκους μεγαλύτερων πόλεων. Αποτελούν μια προσωρινή ανακούφιση από το άγχος των μεγάλων πόλεων και θεωρούνται ως μια καλή επένδυση, καθώς η αξία τους αυξάνεται με το πέρασμα του χρόνου και μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μόνιμη κατοικία μετά τη συνταξιοδότηση.

Εντούτοις, αυτή η τάση έχει οδηγήσει σε μια σοβαρή απώλεια δασών, ελεύθερου χώρου και αγροτικής γης. Η αυξανόμενη πίεση που ασκείται στους υδάτινους πόρους έχει οδηγήσει σε μια έλλειψη νερού σε αρκετές περιοχές και το πρόβλημα των αποβλήτων αυξάνεται. Η έλλειψη στην ηλεκτρική ενέργεια και οι συχνές διακοπές ρεύματος είναι ολοένα και πιο τακτικά φαινόμενα σε πολλές σημαντικές τουριστικές περιοχές.

Παράδειγμα
Παραλία "EL BURRERO" στην Ισπανία: ένα παράδειγμα για μη βιώσιμη διαχείριση παράκτιας διάβρωσης

Η περιοχή του έργου
Το El Burrero αποτελεί μια περιοχή διακοπών και αναψυχής, όχι μόνο για το συγκεκριμένο αστικό κέντρο, αλλά επίσης και για όλες τις αστικές περιοχές της ενδοχώρας. Επιπλέον, τους θερινούς μήνες, ο κανονικός πληθυσμός των 600 έως 1.000 κατοίκων αυξάνεται σε 5.000 έως 6.000.

Πριν από την εκπόνηση του έργου, το El Burrero ήταν μια παραλία με κροκάλες και μόνο το ένα τρίτο της παραλίας ήταν αμμώδες. Η ακτογραμμή συνεχίζεται προς νότο με μια ακολουθία από παραλίες με κροκάλες, από βραχώδεις ακτές, και διαπαλιρροιακές υγρές κοιλότητες υψηλής σπουδαιότητας για τη βιοποικιλότητα και για τον αλιευτικό τομέα.

Η Δράση
Το έργο αποσκοπούσε στη διαπλάτυνση της αμμώδους παραλίας, έτσι ώστε να γίνει πιο ελκυστική για τους επισκέπτες. Για να επιτευχθεί αυτό, κατασκευάστηκαν αναχώματα και ένα μονοπάτι δίπλα στη θάλασσα και ξεκίνησε ο τεχνητός εμπλουτισμός με άμμο σε κάποια σημεία κατά μήκος περίπου της ακτογραμμής περίπου 500m.

Τα αποτελέσματα
Τα γεγονότα έδειξαν πως ο σχεδιασμός του έργου δεν ήταν καθόλου κατάλληλος για τις μετεωρολογικές, ωκεανογραφικές και βιολογικές συνθήκες της περιοχής:

  • Στη βόρεια περιοχή, παρατηρήθηκε συγκέντρωση άμμου ενάντια στα τοιχώματα που διαχωρίζουν την παραλία από το αστικό κέντρο.
  • Στη νότια περιοχή με το μονοπάτι περιπάτου, η άμμος λόγω του ανέμου παρασύρεται από την υγρή περιοχή προς το πίσω μέρος της παραλίας. Εξαιτίας αυτής της διαδικασίας, η άμμος έχει ήδη συσσωρευτεί επάνω στο διάδρομο περιπάτου.
  • Οι συνέπειες αυτού του έργου πάνω στο θαλάσσιο πυθμένα υπήρξαν επίσης καταστροφικές. Στο βραχώδη θαλάσσιο πυθμένα αυτής της ζώνης υπήρχαν αποικίες μαλακίων, ασπόνδυλων και ψαριών υψηλής ποικιλότητας. Οι αλλαγές που σημειώθηκαν στις μετακινήσεις άμμου λόγω του έργου, έθαψαν ολοκληρωτικά το βραχώδες υπόστρωμα προκαλώντας μια δραστική μείωση στην ποικιλότητα και την αφθονία των ειδών και συνεπώς κατέστρεψαν επίσης την τοπική οικονομία. Αυτή η αρνητική συνέπεια δεν επηρέασε μόνο την περιοχή δράσης αλλά επίσης τον βραχώδη πυθμένα προς τα νότια της περιοχής.
  • Επιπλέον, μειώθηκε σημαντικά η φυσική ανατροφοδότηση άμμου από τη θάλασσα λόγω της κατασκευής του βόρειου αναχώματος. Έτσι, είναι πιο πιθανό οι καταρρακτώδεις βροχές να προκαλέσουν μελλοντικά σοβαρή ζημία στο διάδρομο περιπάτου και στα παρακείμενα κτίρια.
  • Τα έργα που εκπονήθηκαν στο πλαίσιο αυτού του έργου δεν βελτίωσαν τις συνθήκες στην παραλία, αλλά περισσότερο τις υποβάθμισαν.

Διορθωτικά μέτρα
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων ετών, οι δημοτικές αρχές πραγματοποίησαν δράσεις για τη διόρθωση των προβλημάτων που προκλήθηκαν από το έργο. Αυτά τα μέτρα -απομάκρυνση άμμου, ύγρανση άμμου και τοποθέτηση ανεμοθραυστών- δεν πέτυχαν το στόχο τους, γιατί και πάλι πραγματοποιήθηκαν χωρίς να υπάρχει η απαραίτητη γνώση της παράκτιας δυναμικής.

Προοπτική
Κατά το τελευταίο έτος, η ίδια Πολιτειακή Παράκτια Αρχή ετοίμασε ένα νέο έργο προκειμένου να διορθώσει τα σφάλματα του προηγούμενου έργου. Πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με ενώσεις γειτονικών περιοχών, οικολόγους και δημοτικές αρχές που είχαν ως στόχο την εύρεση μιας ικανοποιητικής λύσης για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.

Ατμοσφαιρική ρύπανση και θόρυβος

Η οδική, αεροπορική και σιδηροδρομική μεταφορά συνεχώς αυξάνουν, μαζί με τον ανερχόμενο αριθμό τουριστών και τη μεγαλύτερη κινητικότητά τους. Ο τουρισμός αυτή τη στιγμή αφορά το 60% των αεροπορικών ταξιδιών και γι' αυτόν το λόγο είναι υπεύθυνος για σημαντικό ποσοστό αέριων εκπομπών όπως το διοξείδιο του άνθρακα (CO2). Οι εκπομπές που οφείλονται σε μεταφορές και οι εκπομπές από χρήση παραγωγής ενέργειας συνδέονται με την όξινη βροχή, την παγκόσμια αύξηση θερμοκρασίας και την τοπική ατμοσφαιρική ρύπανση.

Η ηχορύπανση από αεροπλάνα, αυτοκίνητα, μοτοσικλέτες, λεωφορεία, καθώς επίσης και από οχήματα αναψυχής όπως μηχανοκίνητα οχήματα χιονιού και θαλάσσης, αποτελούν ένα συνεχώς αυξανόμενο πρόβλημα του τουρισμού που συνεπάγεται εκνευρισμό, άγχος και ακόμη και απώλεια ακοής.

Χρησιμοποίηση ενέργειας

Τα ξενοδοχεία αποτελούν μεγάλους καταναλωτές νερού. Ένας τουρίστας που διαμένει σε ένα ξενοδοχείο χρησιμοποιεί κατά μέσο όρο 1/3 περισσότερο νερό ημερησίως από ό,τι ένας ντόπιος κάτοικος. Η κατανάλωση ενέργειας ανά τετραγωνικό μέτρο ημερησίως από ένα ξενοδοχείο χαμηλής κατηγορίας είναι 157 kWh (380 kWh σε ένα ξενοδοχείο τεσσάρων αστέρων) (EEA, 2003). Εντούτοις, η υποδομή δεν έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να αντιμετωπίζει τις περιόδους αιχμής. Μερικές επιχειρήσεις τουρισμού ξεκινούν την εφαρμογή μέτρων ενεργειακής αποδοτικότητας, όπως, για παράδειγμα, ξενοδοχεία στο Ηνωμένο Βασίλειο "έσωσαν" το καθένα πάνω από 9.000 τόνους διοξειδίου του άνθρακα ανά έτος, μεταξύ 1997 και 1999.

Ρύπανση νερού

Η κατασκευή ξενοδοχείων, αναψυχικών και άλλων εγκαταστάσεων συχνά προκαλεί αυξημένη πίεση στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας αποβλήτων, ειδικότερα για το λόγο ότι πολλοί προορισμοί έχουν αρκετές φορές περισσότερους κατοίκους κατά την υψηλή τουριστική περίοδο από ό,τι κατά τη χαμηλή. Οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας υγρών αποβλήτων συχνά είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να μην ανταποκρίνονται στη δραματική αύξηση του όγκου των υγρών αποβλήτων κατά την υψηλή τουριστική περίοδο. Τα υγρά απόβλητα έχουν ρυπάνει θάλασσες και λίμνες που περιβάλλουν τουριστικούς πόλους έλξης και έχουν καταστρέψει τη χλωρίδα και την πανίδα. Τα λύματα προκαλούν σοβαρή ζημία σε κοραλλιογενείς υφάλους, καθώς επιφέρουν την υψηλή ανάπτυξη της βιομάζας των μικροφυκών ("άνθηση" φυτοπλαγκτού) και προκαλούν ανοξικές συνθήκες (δηλαδή μειωμένο οξυγόνο). Στα υδατικά οικοσυστήματα, χαμηλό ποσοστό οξυγόνου σημαίνει μια συγκέντρωση λιγότερο των 2-3 mg οξυγόνου ανά λίτρο νερού (mg/l). Τα άμεσα αποτελέσματα της ανοξίας είναι θανατώσεις ψαριών που όχι μόνο μειώνουν πολύτιμα αποθέματα ψαριών και καταστρέφουν το οικοσύστημα, αλλά επίσης είναι δυσάρεστες για την τοπική κοινωνία και μπορεί να βλάψουν τον τοπικό τουρισμό. Oι ανοξικές συνθήκες αποτελούν πρωτίστως ένα πρόβλημα των εκβολών και των παράκτιων νερών, αν και μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα και για τις λίμνες γλυκού νερού. Από την άλλη, όμως, η "άνθηση" του φυτοπλαγκτού" υπό αυτήν τη μορφή αντιπροσωπεύει επίσης ένα μεγάλο πρόβλημα. Ο ωκεανός παίρνει ένα κόκκινο ή πράσινο χρώμα (ανάλογα με το είδος του φυτοπλαγκρού) και είναι δυσάρεστη η θέα του ωκεανού με αυτό το χρώμα, ενώ από την άλλη δεν επιτρέπεται η κολύμβηση στους τουρίστες και στους ντόπιους κατοίκους. Οι αλλαγές στην αλατότητα και ιζηματογένεσης μπορεί να έχουν ευρείας κλίμακας επιπτώσεις στα παράκτια περιβάλλοντα. Η ρύπανση από τα λύματα μπορεί, επίσης, να απειλήσει την υγεία ανθρώπων και ζώων.

Αισθητική υποβάθμιση

Σε κάποιες περιοχές, ο συμβατικός τουρισμός έχει αποδοκιμασθεί, γιατί απέτυχε να ενσωματώσει τις υποδομές της στα φυσικά γνωρίσματα της περιοχής και στην γηγενή αρχιτεκτονική του προορισμού. Τα μεγάλα θέρετρα δεσπόζουν και φαίνονται ότι δεν έχουν θέση σε κανένα φυσικό περιβάλλον και δεν εναρμονίζονται με τον δομικό σχεδιασμό της περιοχής.
Σε περιοχές όπου σημειώνονται υψηλές συγκεντρώσεις τουριστικών δραστηριοτήτων και ελκυστικά φυσικά γνωρίσματα, η απόθεση αποβλήτων αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα. Η ανάρμοστη απόθεση μπορεί να αποτελέσει μεγάλο κίνδυνο για το φυσικό περιβάλλον. Τα στερεά απόβλητα και η ρύπανση μπορεί να υποβαθμίσουν τη φυσική εμφάνιση του νερού και της ακτογραμμής.

Παράκτια διάβρωση

Η ανάπτυξη λιμένων σκαφών αναψυχής, κυματοθραυστών και άλλων κατασκευών στην ακτογραμμή, μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στην εναπόθεση ιζημάτων από τα ρεύματα και κατά συνέπεια να προκληθεί παράκτια διάβρωση. Η απόληψη οικοδομικών υλικών από παράκτιες περιοχές και περιοχές που γειτνιάζουν των ακτών μπορεί να βλάψουν τα δάση στην ενδοχώρα και αντιστοίχως τους υποθαλάσσιους λειμώνες με Ποσειδωνία (Posidonia oceanica) και να οδηγήσουν κατά συνέπεια σε διάβρωση.

Δείτε την περίπτωση μελέτης Mamaia



Ο δικτυακός τόπος είναι βελτιστοποιημένος για εμφάνιση σε Internet Explorer 4 και άνω