Biyoçeşitlilik

 

 

Biyoçeşitliliğin İzlenmesi

Amaç
Çevresel izleme aşağıda belirtilen hedefler doğrultusunda ekosistemdeki çevresel ve biyolojik değişimlerin değerlendirilmesine imkan sunar:

  • Bir alanda mevcut olan türlerin ve habitatların envanterini yapmak ve karşılıklı ilişkilerinin not edilmesi
  • Doğal salınımların anormal değişikliklerden ayırt edilmesi
  • Dış gelişmeler ve biyolojik topluluk içindeki değişiklikler arasındaki sebep-sonuç ilişkilerinin belirlenmesi

Biyoçeşitlilik Yönetimindeki Araçlar
İzleme etkin bir araçtır.

  • Koruma yöntemlerinin gelişim ve etkinliğini ölçmek, çevre üzerindeki doğal ve insan kaynaklı rahatsızlıkların sonucundaki biyolojik eğilimlerin tespit edilmesi

Yaklaşım:
Bir izleme programı içinde belirli bir zaman aşamasında farklı yaklaşımlar izlenebilir. Örnek olarak,

  • Termitler (beyaz ve kanatlı karınca), balıklar veya kelebekler gibi birkaç sayıdaki önemli tür grupları üzerine belli odaklanan bir envanter olan All Biota Taxonomic Inventory(ABTI) (Tüm Biyota için Taksonomik Envanter)
  • All Biota Taxonomic Inventory(ABTI) (Tüm Biyota için Taksonomik Envanter) isimli envanter belirli bir alanda mevcut olan tüm türlerin tanımı üzerinde odaklanmaktadır.
  • A Rapid Biodiversity Assessment (RBA) (Hızlı Biyoçeşitlilik Değerlendirme) seçilmiş türler üzerine bir envanter sunarak, bir alanın biyolojik zenginliği üzerine hızlı bir fikir vermektedir.
İzleme programları genetik çeşitlilik, türler veya habitatlar veya bunların herhangi bileşimleri üzerinde yoğunlaşabilir. Bunlar izleme programlarının özellikleri konusunda sadece birkaç örnektir. Seçilen yaklaşım izleme programının amacı ve maliyet açısından verimli olarak düşünülebilecek biçimde sağlanabilen kaynaklarla yakından ilgilidir. UNEP tarafından Ülkeler Seviyesinde biyoçeşitliliğin izlenmesi için önemli parametrelerin geçici bir listesini içeren bir bağlantı'dır. Gerekli Kaynaklar:

Biyolojik çeşitliliğin ulusal, bölgesel ve küresel seviyelerde izlenmesi sistematik altyapı ve ekolojik altyapı, ekonomik girdi ve insan kaynakları gerektirir. Ek olarak, Biyolojik Çeşitlilik Anlaşması’na taraf olan ülkeler, hem koruma hem de sürdürülebilir kullanım için biyoçeşitliliği belirlemeyi ve izlemeyi taahhüt etmektedir. Kaynakları zengin ve çok gelişmiş olan ülkeler bile; halen kendilerine ait biota hakkında oldukça zayıf bilgilere sahip bulunmaktadır. Çünkü, kapsamlı bir izleme programı yokluğu ve karmaşık bilgilerin varlığı sözkonusudur.

Spesifik bilgi:
Aşağıdaki liste ulusal ve bölgesel olmak üzere farklı biyoçeşitlilik izleme programları üzerine spesifik bilgiler içermektedir. (Referans: Jermy, Long, Sands, Stork and Winser (Eds.), Biodiversity Assessment, A guide to good practice, Department of the Environment, HMSO, London, 1995 isimli kaynaktan yoğun olarak faydalanılmıştır.)

Örnek:
ADRiYATiK YUNUS PROJESi
HIRVATiSTAN

Adriyatik Denizi'nin Hırvatistan bölümündeki Cres-Lošinj takım adaları bölgesinde, uzun-vadeli olarak sürdürülmekte olan bu Adriyatik Yunus Projesi (AYP) izleme projesi; izleme, bilinçlenmenin artırılması ve elde edilen sonuçların gerçekleştirilmesinde bütünleşik yaklaşımla ilgili güzel bir uygulama örneği olarak dikkate alınabilir.

Projenin Tarihçesi
1987 yılında bir İtalyan araştırma enstitüsü; iri boyutlu yunusların (Tursiops truncatus), yöresel popülasyon durumunu incelemek amacıyla, 'Adriyatik Yunus Projesi'ni (AYP) başlatmıştır. Yunuslar, en üst düzeyli yırtıcıları oluşturduğundan; bir bütün olarak ekosistem sağlığını temsil ederler. Bu bölgedeki yunuslar, kritik olarak nesli tehlike altında olan bir grup (IUCN) olarak sınıflandırılmaktadır. Bu yunuslar; aşırı balıkçılık, kirlenme ve turizm faktörlerinin tehdit ettiği bir tür olmaktadır.

Yunusların İzlenmesi
Kaydedilen bazı göstergeler ve bunların belirlenmesi için kullanılan yöntemlerden bazıları aşağıda verilmektedir:

  • popülasyon boyutu (sırt yüzgeçleri üzerindeki iz ve çentiklerin fotoğraf ile belirlenmesi)
  • hareket sınırlarının tanımlanması (ayrıca fotoğraflarla belirleme)
  • hareketlilik - faaliyetler (hidrofonlar yoluyla seslerin kayıt edilmesi)
  • mide analizleri (bölgede ölü olarak bulunan hayvanların incelenmesi)

Aylık ve yıllık dönemlere yönelik karşılaştırmalı değerlendirme çalışmaları; 'coğrafik bilgi sistemleri' (CBS) uygulaması ve diğer yöntemlerle, yunus popülasyonundaki duruma ait sonuçların elde edilmesi yanında, balıkçılık gibi insan faaliyetleri nedeniyle ortaya çıkan etkileşimler de belirlenmiştir.

Mali Kaynak Bulma ve Bilinçlenmenin Artırılması
Mali kaynağın %80'lik bölümü, 'çevre-gönüllüleri turizmi'nden elde edilmektedir. Gönüllüler, bilimadamlarının faaliyetlerine katılmak için araştırma istasyonuna geziler düzenleyerek belirli bir ücret ödemektedirler.

Ayrıca, finans kaynakları arasında yerel ve ulusal idareler, bankalar ve özel şirketlerin sponsorluğu, halk katılımı teşvikleri (örneğin; 'bir yunusu evlat edinin' gibi), yazlık araştırma ve eğitim kursları yer almaktadır.

Konu üzerindeki bilinçlenme (bilgi edinilmesi); araştırma sonuçlarının yerel halka dergi, gazete makaleleri yoluyla açıklanması, TV ile radyo programları ve özel etkinlikler yoluyla (örneğin bir 'yunus günü' düzenlenmesi ile) artırılabilir.

Elde Edilen Başarılar
Uzun-süreli bir izleme programı sonucunda; bölge, denizaltı ve kuş yaşamı için önemli olduğu kadar, arkeolojik mirasın tanınması açısından da büyük bir öneme sahip olan 'deniz parkı' olarak ilan edilmiştir. Bu Park'ın kuruluşu; 1996 yılında Hırvatistan Hükümetince 'Cres-Lošinj Takım Adalarının Korunması için Çevre Yönetim Planı' (Environmental Management Plan for the Conservation of Cres-Lošinj archipelago)'na bir katkı olarak onaylanmıştır. Ancak bu Plan henüz gerçekleştirilmemiş bulunduğundan, AYP Projesi halen kısmen risk taşıyan birer yıllık sponsorluklar yoluyla yürütülmektedir.
2001 yılında AYP Projesi; bir Hırvat STÖ tarafından ele alınmaya başlanmıştır. Bir yıl sonra, 'Lošinj Yunus Rezervi'nin yaratılması için yeni bir öneri birçok ajansa sunulmuş olup, bunun kabul edilmesi beklenmektedir.
Bir 'deniz eğitim merkezi'nin kurulması önerisinin yanında, diğer sektörlerle bir işbirliği zemini oluşturabilecek düzeyde birkaç öneri de sunulmuştur. Bunlar arasında, 'yunuslar ile balıkçılık' arasındaki etkileşimler, 'yunuslar ile turizm' arasındaki etkileşimler, 'kirlenmenin yunuslar üzerindeki etkileri' hakkında ileri çalışmalarının yapılması yer almaktadır.

Büyük bir olasılıkla sosyo-ekonomik etkiler; bu bölgenin yönetiminde bütünleşik yaklaşımın değerini ve gereğini ortaya koyabilecektir.

Ayrıca, Bkz; Sosyo-ekonomik Stratejiler

Ayrıca Bkz; WEB sayfası olarak: www.adp.hr

 

 

Geri İleri