Biyoçeşitlilik

 

 

Zorunluluklar

Giriş
Yaklaşık olarak 60 milyon yıl önce, son dinozorların yok oluşundan bu yana; türlerin yok olma sürati bu denli yüksek olmamıştı. Birleşmiş Milletlerdin yaptığı bir çalışmaya göre; gelecek 30 yıl içinde, Gezegenimizdeki memeli hayvanların %25'inin ve kuşların %12'sinin nesli tükenecektir (Bkz: Neslin Tükenmesi) . Bazı bilim-insanlarına göre; 'Yağmur Ormanları'nın tahrip edilmesinden dolayı, her yıl bu ormanlardaki onbinlerce tür yok olacak veya yakın bir gelecekte ise ormanların yokedilmesinden dolayı (habitatlarını yitirdikleri için) ölmek zorunda kalacaklardır Bkz: Referanslar (Naturopa, 1996).


Ilıman bölgelerdeki bitki türlerinin yaklaşık %10'u ve Dünya'daki 9000 adet kuş türünün %11'i; yok olma tehdidi altındadır.

Biyoçeşitliliğin korunması BKAY içindeki en önemli konulardan birisidir. Bu nedenle, BKAY'nin Esasları modülü içindeki BKAY'nin Zorunlulukları kapsamında yer alan 'Neden BKAY?' bölümünde bahsedilen temeller, bu modül yaklaşımında da aynı şekilde geçerli olmaktadır.

Bu konudaki bilgi dağarcığı ve ilgili örnekler, diğer CoastLearn modüllerindeki alt başlıklara bağlantılar yoluyla verilmektedir:

( BKAY İlkeleri / Neden BKAY?, Alt başlık: Zorunluluklar )

Biyoçeşitliliğe karşı tehditler:
Biyolojik çeşitliliğin bozulması ve azalmasının nedeni; insanların doğa üzerinde yarattığı büyük çapta ve eşi benzeri görülmemiş bir baskı faktörüne bağlanabilir. İnsan faaliyetlerinin; peyzaj, ekosistem ve türler üzerindeki tehditler içinden, aşağıdaki unsurları tanımlamak mümkündür:

Doğrudan baskı

Dolaylı Baskı

Bu baskılar, aşağıda belirtilen insani faaliyetlerdeki gibi yapay yollarla güçlenmektedir:

Küresel eğilimler dikkate alındığında, bu baskıları artırması beklenen diğer unsurlar:

B iyoçeşitlilik Üzerindeki Etkiler
Daha önce de belirtilen tehditler yoluyla; peyzaja ve doğal habitatlara zarar verilmekte, hatta yok edebilmekte, türlerin ölmesine ve genetik çeşitliliğin azalmasına neden olunabilmektedir. Böylece, türlerin ve habitatların; yok olma tehlikesi altında olduğu görülmektedir.

Teknolojinin gelişim hızı ve insanların doğaya verdikleri zararlar artmaktadır. Bu ise; daha büyük değişimlerin gerçekleşmesi öncesinde, hayvanların (canlıların) yeni koşullara uyum gösterebilmesi için kalan zamanın oldukça kısaldığı anlamına gelmektedir. Her ne kadar türlerin (hayati habitatlarını sınırlandırma veya gündüz yerine gece faaliyetlerinin yapılması gibi) davranışlarında gözlenen değişimler, kendileri için bir uyum sağlanmasına imkan verse de; bu türler çoğunlukla birbirini izleyen (ardışık) değişimlere uyum sağlamak için yeterli bir zaman bulamaz.

Çözümler
Yetersiz bölgesel/yersel planlamalar; daha olumsuz durumlara yol açmaktadır. Yapay etkiler (insan faaliyetleri) yoluyla biyoçeşitlilik üzerinde yaratılan baskıların azaltılmasına; daha iyi kalitede tasarlanacak yönetim planları yardim edebilir.

 

 

 

 

 

 

Örnek:
Deniz Kaplumbağaları ve Turizm Çatışması

ÇIRALI PLAJI, TÜRKİYE

Çıralı; Antalya kentinin batısında ve Akdeniz'in kıyı bölgesinde yer almakta olup, hem arkeolojik ve hem de doğa zenginliklerine sahip bir bölgedir. Antik 'Olimpos' Kentinin kalıntıları ve yakınlarında bulunan 2 plaj (Tekirova and Çıralı); yüzbinlerce yabancı ve yerli turistin ilgisini çekmektedir.

Türkiye'deki Deniz Kaplumbağaları
Çıralı Plajı, kısmen koruma altında bulunmaktadır. Çünkü, Türkiye'de yaşamakta olan 17 adet Deniz Kaplumbağası türünün yumurtlama bölgesi olarak Çıralı Plajı tanımlanmıştır. Bu bölgede, hem 'Loggerhead Kaplumbağası' (Caretta caretta), ve hem de nesli yok olma tehlikesi altında olan 'Yeşil Kaplumbağa' (Chelonia mydas). bulunmaktadır.
Tüm deniz kaplumbağaları, kumsal plajlara yumurta bırakmaktadır. Bunlar, çoğunlukla kendi doğdukları yerleri tercih etmektedirler. Haziran-Ağustos ayları boyunca dişi kaplumbağalar, plajı (kara yönünde) tırmanarak, derinliği 50 cm.den daha az olan bir çukur kazmaktadırlar. Dişi kaplumbağalar, bu çukur içine yaklaşık olarak 100 adet yumuşak kabuklu yumurta bırakmaktadır. Bu yumurtaların üzeri kum ile örtülmekte ve yaklaşık olarak 10 hafta boyunca kuluçkada kalmaktadır.
Türkiye, Akdeniz'deki 'Loggerhead Kaplumbağası' ve 'Yeşil Kaplumbağa' türlerinin bilinen en geniş popülasyonuna sahiplik yapmaktadır:
Her yıl yaklaşık olarak 300-350 adet 'Yeşil Kaplumbağa', yumurta bırakmak için sahile gelmekte, ancak bu sayı giderek azalmaktadır.
Türkiye'deki Deniz Kaplumbağaları; (balıkçılık ve yuvaların yok edilmesi yoluyla ciddi bir tehlike altında bulunmaktadır.

Türkiye'de Turizm
Kaplumbağalar açısından en büyük tehlike; geçen 20 yıl içinde turizm Türkiye'deki en önemli yatırım alanlarından biri olduğundan, halihazır ve planlanmakta olan turizm hareketlerinden kaynaklanmaktadır. 1977 yılında turistler için sadece 100.000 adet lisanslı yatak mevcut olurken, bu kapasite milenyumun ardından 1.000.000'a ulaşmıştır. Türkiye'yi her yıl ziyaret eden 10.000.000 kişinin yaklaşık olarak üçte biri Antalya bölgesine gelmekte ve her bir turist yaklaşık 1000 ABD doları tutarında harcama yapmaktadır. Böylesi hızlı bir gelişme karşısında, yasal çerçevenin ve yerel yönetimlerin; yapılaşma, koruma ve atık yönetimi konularında yetersiz kalması, şaşırtıcı bir durum değildir.

Turizm Nedeniyle Kaplumbağaların Karşılaştığı Tehditler

  • habitat dönüşümü
    Tekirova; birçok otel ve büyük turizm yatırımları ile birlikte yoğun bir yapılaşma içinde olup, bu yapılaşma çalışmaları plaja kadar uzanmaktadır. Çıralı Plajında, koruma amaçlı olan mevcut yasalara karşın çoğu pansiyon ve lokanta, plaja aşırı yakın bir konumda (kıyı çizgisinden 20-25 m. uzaklıkta) inşaa edilmiştir. Ayrıca, yasaya aykırı olarak plajdan kum alınması da, kaplumbağa yuvalarının bozulmasına neden olmaktadır.
  • habitatların işgal edilmesi
    Turistler, plaj üzerinde koşarak ve güneşliklerini kum üzerine sabitlemek suretiyle, (fiziki olarak) kaplumbağa yuvalarına zarar vermektedirler. Geceleri ise, plajda yakılan konaklama (kamp) ateşi yoluyla, bu kaplumbağa yuvalarının (ışık, ses, sıcaklık,.. gibi) doğal koşulları da değiştirilmiş olmaktadır. Bunun sonucunda ise yumurtadan çıkan yavrular, kıyıdaki yapılardan yansıyan ışıklar nedeniyle, yanlış olan (kara) tarafa yönelerek kalıcı yaşam ortamı olan denize ulaşamamaktadır. Bu yavrular, susuzluk içinde veya yırtıcı hayvanların saldırıları altında yok olmaktadırlar. Farklı hızlardaki deniz araçları ise, yetişkin kaplumbağalara çarparak yaralamakta veya kaza sonucunda bu hayvanları öldürmektedir.
  • kirlenme
    Bu bölgeye giderek artan sayıda gelmekte olan ziyaretçiler, aşırı miktarda atık oluşturmasına karşın, yeterli seviyede arıtma tesisi mevcut değildir. Plajdaki plastik çöplere takılan veya plastik torbaları bir 'deniz anası' olarak algılayan kaplumbağalar, bu bölgede yok olma tehdidi altındadırlar. Diğer taraftan, atıksular da deniz sularını kirletmektedir. Genç kaplumbağaların yuvasını oluşturabilecek özellikteki 'deniz yosunları' (karaçayır), hem azalarak barınma engeli yaratmakta, hem de atıklardan kaynaklanan petrol, yağ ve diğer zararlı maddeleri topladıkları için bu kaplumbağaları zayıflatmakta veya ölümüne neden olmaktadır.

Daha İyi Yaklaşımlar:
Yetkililer, yatırımcılar, turistler ve yöre insanları; doğal ortama karşı etkileşimin ve yol açtıkları sonuçların farkında değildir.
İnsanların bilgi seviyelerinin artırılması yoluyla, 'bütünleşik yönetim' yaklaşımının gerekliliği anlatılabilir. Yetkililer, yatırımcılar, sivil toplum örgütleri ve yöre halkının yapacağı işbirliği; ormanları yok etmeyen biçimde ve kaplumbağa popülasyonunu azaltmayan bir şekilde, turizmin kontrol altına alınmasında yardımcı olabilir. Bu bölgedeki kaplumbağalar gözardı edilmekten ziyade, yörenin değerli ve dikkat çekici bir unsuru olarak ele alınabilir. Böylece, yöre halkı da bu değerli bileşenden yararlanabilecektir. Örneğin, plajın koruma altındaki bölümlerinin hemen yanında bir 'ziyaretçi merkezi' kurulabilir. Aksi halde; doğal kaynakların tahrip edilmesi sonucunda, turistler açısından bu bölgenin çekici olan özellikleri azalarak, yöre ekonomisinin çökmesi kaçınılmaz olacaktır.

Güzel plajlar ve antik Olimpos kentinin kalıntıları, zengin bir biyoçeşitliliğe sahip olan ormanların görkemli manzarası ile birleştiğinde, yerli ve yabancı turistler için oldukça çekici bir alan ortaya çıkmaktadır.

Bu bölge, aşağıda belirtilen etkenlerden dolayı iyi bir yönetime gerek duymaktadır ;

  • bir arkeolojik sit (Olimpos Milli Parkı)
  • bir doğal sit (zengin biyoçeşitliliğe sahip olan ormanlar)
  • kaplumbağaların yavrulama alanı
  • rekreasyonel alan
  • turizm yatırım bölgeleri
  • yerleşim alanları

Çıralı Plajı; çok amaçlı kullanımları dikkate alan bir 'bütünleşik kıyı yönetim planı'na gerek duymaktadır.

 

 

SORU-1:

2. Doğru cevabı/cevapları seçiniz:
 
a) Küresel ısınma; biyolojik çeşitliliği etkilemeyecektir. Çünkü; pek çok hayvan ve bitki türleri göç edebilir ve/veya yeni koşullara uyum sağlayabilir.
b) Küresel ısınma; biyolojik çeşitliliği belirgin olarak etkilemeyecektir. Çünkü; pek çok hayvan ve bitki türleri için habitatlar değişecektir.
c) Küresel ısınma; biyolojik çeşitliliği etkilemeyecektir. Çünkü; pek çok hayvan ve bitki türleri küresel ısınmayı zaten hissetmiş ve başka yerlere çoktan göç etmiştir.


SORU-2:

3. Doğru cevabı/cevapları seçiniz:

a) Turizm faaliyetleri çoğu zaman insanları, biyoçeşitliliğin korunmasına yöneltebilir. Çünkü pek çok turist, zengin bir biyoçeşitliliği olan doğal alanları ziyaret etmeyi tercih etmektedir.
b) Turizm faaliyetleri çoğu zaman insanları, olumsuz etkilere yöneltebilir. Bu faaliyetler ise; çevre kirlenmesi ve ormanların tahrip edilmesi gibi, pek çok biyolojik türün ve habitatlarının yok olmasına neden olabilmektedir.
c) Turizm faaliyetleri çoğu zaman insanları, biyolojik korumaya (canlı ortamın sürdürülebilir olmasına) yöneltebilir. Çünkü rekreasyonel faaliyetler için pek çok yeni bahçe ve yeşil alanlar kurulabilir.

SORU-3:

3. Aşağıdakilerden hangileri biyoçeşitliliğe karşı doğrudan bir baskıya örnek olarak gösterilebilir ?
Doğru cevabı/cevapları seçiniz:

a) Çevre belediyelerin yetersiz içmesuyu rezervinden dolayı, içmesuyu kaynaklarının planlanması yoluyla doğal habitat üzerinde yaratılan baskılar
b) Kıyı kumullarından inşaat amacıyla alınan malzemeler ve plaj yapıları nedeniyle, doğal habitat üzerindeki baskılar
c) Balıkçılıkta kota ve üreme zamanlarına aykırı biçimdeki avlanmanın habitat üzerinde yarattığı baskılar
d) Yapay yollarla ortama gelen ve parazitler veya karnivorların habitat üzerinde yarattığı baskılar
e) Sanayi atıksularının özümleme kapasitesini aşan miktarlarda alıcı ortamlara boşaltılmasının habitatlar üzerinde yarattığı baskılar

 

SORU-4:

4. Aşağıdakilerden hangileri biyoçeşitlilik açısından Çıralı Plajı üzerinde olumsuz etkiler olarak görülebilir ?
Doğru cevabı/cevapları seçiniz:

a) Rekreasyon amacıyla habitat alanının daralarak diğer sektörlerin yoğunlaşması ve Çıralı Plajına özgü ekosistem özelliklerinin değiştirilmesi
b) Plaj yapıları nedeniyle, Çıralı Plajında gözlenen türlerin üreme faaliyetleri ve yavrular üzerinde yaratılan etkiler
c) Çıralı Plajındaki katı atıkların tür sayısının çoğalmasında olumsuz etkilere neden olması
d) Çıralı Plajında bütünleşik yaklaşım yerine sektörel faaliyetlerin yoğunlaşması
e) Çıralı Plajında ortama ve rekreasyon faaliyetlerine uyum gösteremeyen türlerin varlığı

 

 

Geri İleri