Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) Modülü

 


Uygulama - Gerçekleştirme

CBS'nin gerçekleştirilmesi karmaşık bir görev olup, basit görülmemelidir. Ancak, aynı zamanda kazançları da oldukça fazladır. CBS'nin sağlamış olduğu yararlar:

  • Daha açık haritalama
  • Coğrafi ana hat veri setlerinin oluşturulması
  • Verinin daha kolay işlenmesi
  • Daha verimli veri saklanması
  • Coğrafi değişkenler arasında ilgi kurma yeteneği
  • Karar verme kapasitesinin geliştirilmesi
  • İlgili gruplarla iletişim yeteneğinin geliştirilmesi

Bazı sınırlamalar ve potansiyel problemler de yer almakta olup, bu etkenler (öğeler) her CBS analizinin kalitesini zayıflatabilmektedir. Bu etkenler dahilinde:

  • Verinin kalitesi
  • Verinin bulunabilirliği
  • Donanım ve yazılım maliyeti
  • Verinin maliyeti
  • Kullanıcının eğitim düzeyi

Bu bölümde, sınırlamaların en aza indirilmesi ile kazançların en fazla duruma getirilmesinde kullanıcıya yardımcı olabilecek arayışlar sunulmaktadır.

Karar döngüsü süresince veri kalitesinin en yüksek düzeyde tutulmasını sağlamak için, karar vermeye yardımcı olan bir CBS'nin özenle gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Aşağıda belirtilen hususlar dikkate alınmalıdır:

  • haritalanacak gerçek durumun karmaşıklığı
  • personel ve eğitim ihtiyaçlarını da kapsayan organizasyon nitelikleri
  • veri kalitesi
  • maliyet
  • kaynak verileri
  • kıyı çevresi ile ilgili zamana bağlı olan özel durumlar

BKY için CBS kullanımında özel durumlar:

Kıyı bölgeleri için karar-vermede, verilerle ilgili 4 önemli nokta; Bowers (1992) tarafından aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır:

  1. BKY için tüm verileri kapsayabilen ve/veya; tüm alternatifleri değerlendirebilen herhangi bir analiz bulunmamaktadır.
  2. bir karar-verici olarak insan kapasitesinin fiziksel ve fizyolojik sınırları vardır. ( sınırlı bir rasyonellik ) ve çok fazla bilgi, ihmal edilenlerin yerine geçebilir.
  3. Her bir analiz için her defasında sadece sınırlı miktardaki veriler sunulabilir. Bunun nedenleri; kıyı eko-sistemlerinin karmaşıklığı
    • kıyısal karar-vermenin karmaşıklıkları
    • kıyının çok-kullanıcılı yapısı olabilir.
  4. Sonuçları sunmak için kullanılan format ile etkilenen faktörler;
    • sunulacak veri miktarı
    • verinin anlaşılabilirlik derecesi
 

 

 

 

KULLANICI İÇİN SORU

BKY için CBS kullanımı konusunda bahsedilen önemli noktaların spesifik (özel) zorlukları nelerdir?

CBS proje yönetimi

Belirli bir projede CBS'nin başarı ile gerçekleştirilmesi olasılığını artırmak için; karar döngüsünün tüm elemanlarını dikkate alan bir strateji geliştirilmelidir. Bu sayede, veri kalitesi korunabilir ve kararın kalitesi de en uygun duruma getirilir.

Tipik bir CBS proje yönetimi aşağıdaki şekilde yürütülebilir:

1. Çalışma amacının belirlenmesi

  • Projeden beklenen sonucun tanımlanması
  • hedef, belirgin bir şekilde açıklanmalı
  • örnek olarak; kıyıdan uzaktaki yapılar için derin deniz deşarjına uygun olan bir alanın belirlenmesi.

2. Veri ihtiyaçlarının belirlenmesi

  • gerçeklik modelinin kurulması
  • Bilgiye dayalı ve stratejik bir karar vermek için, uygun verilere gerek duyulması
  • Parametrelerin tanımlanması

3. CBS kullanımı için bir plan hazırlanması (bazen Kartografik Model olarak anılır)

  • Kullanılacak veri setlerini ve uygulanacak analitik teknikleri sıralayan bir akım diyagramıdır. Kalitenin sağlanmasında önemli olduğu kadar; yapılan analizlerin kayıt edilmesini de temin edebilir.
  • Bir CBS proje logu (kayıt sistemi) hazırlayınız.

4. Gerekli verilerin birleştirilmesi

  • Bu; aşağıda belirtilen veri tiplerinin bir kombinasyonunu içerebilir:
    • yeni veriler
    • arşiv verileri

Ancak, önemli noktalar olarak; aşağıda belirtilen hususlar dikkate alınmalıdır:

    • verilerin kalitesi – çalışmaya uygun mudur?
    • veri yönetimi – veri kalitesinin sürdürülebilirliği için bir 'yönetim' gereklidir.
  • Sınırlar:
    • zaman
    • para
    • çalışmanın kapsamı

5. CBS'ne verilerin girilmesi

  • veri giriş yönteminin seçimi
  • veri duyarlılık analizi – nihai sonuç için veri kalitesi etkisinin değerlendirilmesi

6. CBS'nin sorgulanması

  • projede veri hatasından doğan etkilerin asgari tutulması
  • belirsiz (fuzzy) veya cebirsel (boolean) hesaplama yöntemlerinin kullanımı
  • çıktı elde edebilmek için bir sorgulama sistemi

7. Karar-verme

  • sistem, potansiyel siteleri tanımlar
  • karar, diğer faktörlere de bağlı olur
  • değer yargıları
  • CBS'nin karar-vermedeki yardımcı rolü

Özet olarak, veri kalitesinin alınan kararın seviyesine uygun olması önemlidir. Eğer veri kalitesi çok düşük ise; alınan karar, en-iyinin altında (optimal-altı) kalacaktır. Bir CBS projesinin her aşamasında, veri kalitesini zayıflatıcı bir unsur olabilir. Bu yüzden uygun veri kalitesini sürdürebilmek için proje, dikkatli bir şekilde yönetilmelidir. Kıyı alanlarında haritalanan birimler daha karmaşık olabileceğinden, veri kalitesinin önemi daha da artmaktadır.

Gereken Yazılım ve Donanım

Son olarak, bir CBS'nin kurulması için, uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Günümüzde CBS yazılımları kolaylıkla temin edilebilmektedir. Bu yazılımlarda hiçbir veri bulunmamaktadır ancak, kullanıma hazır bir yapısı vardır. Gerek duyulan veriler girildiğinde, yazılımlar daha iyi karar almaya yardımcı olmaya başlamaktadır. Daha ileri CBS paket programlarının çalıştırılması için biraz daha özel ekipmanlar gerekmektedir. Bu halde, en kısa sürede CBS kullanımından bir yarar sağlanabilir. En büyük harcama kalemi ve en önemli donanım, standart ölçülerde iyi bir kişisel bilgisayar olmaktadır. Bilgisayarın tanımına yönelik önemli olan 2 unsur; bellek kapasitesi ve işlem hızıdır. Bellek ne kadar büyük olursa, o kadar fazla veri taşınabilir ve kısalan işlem süresi de analiz için gereken zaman ihtiyacını azaltır. İyi kalitede bir yazıcı da, profesyonel kalitede çıktılar alınmasını sağlayabilir.

Zorunlu ekipmanlar:

  • kişisel bilgisayar
  • yazıcı
  • Veri yedekleme sistemi

Seçenekli ekipman:

  • Tarayıcı
  • Sayısallaştırıcı
  • Büyük boyutlu kağıt yazıcıları (plotter)

Bir CBS'nin kurulum maliyeti; gerekli donanım, seçilen yazılım, veri toplama ve girişi için yapılan harcamalara göre değişmektedir. Bu nedenle, bir maliyet tahmini çok güç olmaktadır. Genelde tavsiye edilen tahmin yöntemi; proje boyutu büyüdükçe (çok sayıda veri setleri, karmaşık analizler vs.), daha yüksek kapasitede ekipman gerektiği seklindedir. Daha küçük çaplı projelerde ise; standart bir masa-üstü bilgisayar, yazıcı ve tarayıcı yeterli olacaktır. Bu özellikleri ile CBS; karar vermeyi geliştiren uygun maliyetli bir olanak sunar. CBS'nin kurulum maliyetinin, ilk aşamalarda fazla olduğunun belirtilmesi önemlidir. Bununla birlikte, ilk masraflar karşılandıktan sonra, bunu izleyen harcama miktarı oldukça düşük kalmaktadır.

 

Geri İleri