Bütünleşik Kıyı Alan Yönetimi İlkeleri

 

 

Bir BKAY süreci: İzleme ve Değerlendirme

 

İzleme

Bir BKAY programı, uygulamaya konulabilecek dereceye gelir gelmez (operasyonel, eylemsel olur olmaz), hemen ardından bir izleme programı da başlar. İzleme işlemleri ile sürekli bilgi toplanır ve bunlar değerlendirilir. Bu veriler diğer aşamalar için bilgi sağlar ve bir politika değişimi olması gerektiği şeklinde yönlendirme yaptırabilir. İzlemenin türü çoğunlukla, BKAY programının hedeflerine bağlıdır. Bu nedenle, program hedeflerinin açık olması gerekir.  

İyi bir kıyı izleme programı; tüm ilgili alanları uzun bir süre için kapsamına almalıdır. Genellikle bütçe kısıtlı olduğundan, sadece birkaç noktayı kapsayan duyarlı veriler yerine, tüm kıyı sistemini kapsayan çok sayıda düşük kaliteli veri bulunmasının daha iyi olduğu vurgulanmaktadır.

Kastela Körfezi'nde İzleme

Ulusal program çerçevesinde, CAMP-Kastela Körfezi işbirliği ile kirleticilerin kaydedilmesi işlemi gerçekleştirilmiştir. Bu işlem, bölgede ilk kez tutulmuş olan büyük bir kayıt olmaktadır. Önemli su kirleticileri ve katı atık üreticileri üzerine veriler toplanmıştır. Tüm sanayi fabrikaları, hastaneler, diğer halk sağlığı kuruluşları, büyük hizmet şirketleri, çalışma bölgesine doğrudan veya dolaylı olarak giren atıksular kapsamında 37 adet kirletici kaynak kaydedilmiştir. Endüstriyel katı atıklar için Split’in büyük bir bölgesinden 51 adet işletme kayda alınmıştır.  
İzlenecek olan veri türleri şunlar olabilir:
  • sosyal; doğum oranı, sağlık, yaşam kalitesi
  • ekonomik; gelir düzeyi, sanayi şirketleri sayısı, iki bölge arasındaki ihracat hacmi
  • ekolojik; tek bir bitkinin sayısı, sağlıklı olarak yaşayan bir popülasyon, yenidoğan (bebek) sayısı
  • fiziksel; kıyı çizgisinin pozisyonu, kanal derinliği, kumulların boyutu
Bu veriler daha önceden farklı birkaç kurum tarafından toplanmış olabilir. Bu halde, öncelikli olarak bu verilerin değerlendirilebilmesi için bunların, merkezi bir konumda toplanması gerekmektedir. Eğer veriler daha kayıt altına alınmamış ise; izleme programları tasarlanarak gerçekleştirilmelidir. İzleme programlarının gerçekleştirilmesi; bilimsel araştırma yapanlarca ve kurumlarınca yapılmalıdır. Bu uzman kişilerin uygun dallarda eğitilmiş olmaları gerekmektedir. Bu aşamada, uzaktan algılama (remote sensing) ve ‘coğrafi bilgi sistemi’ (CBS) teknikleri önemli bir rol oynar. Çünkü bu teknikler, yüksek kaliteli verilerin sağlanmasını ve işlenmesini daha ekonomik bir şekilde gerçekleştirme özelliğine sahiptir.
Kirletici kaynakların bu şekilde kayda alınması, izleme faaliyetlerinin organizasyonu için bir temel oluşturmuştur. Uygun bir izleme programının hazırlanabilmesi için, deniz ve kıyısal alanın doğal özelliklerinin detaylı bir çalışma ile incelenmesi gerekir. Bu sektörel çalışmalar, Körfez'in izlenmesini hedef alan bir program ile sonuçlanmıştır. Bu program kapsamında 3 nehir için yüzey sularının, toprak, deniz suyu kalitesi, kentsel ve endüstriyel atıksular ve endüstriyel katı atıkların izlenmesi işlemleri yer almıştır.

Bütünleşik Ekolojik Proje için, bu faaliyetlerin izlenmesinin, sorumluluk verilmiş olan ECO-Kastela Körfezi ajansınca yapılması önem taşımaktadır. Kastela-Trogir Kanalizasyon Sisteminin uygulanması sırasında şimdiye kadar karşılaşılan tek sorun; arıtma tesis yerinin belirlenmesine ilişkin yerel aksamalar nedeniyle, proje dokümanının hazırlanmasında gecikme yaşanmış olmasıdır. Şimdi bu kanalizasyon sistemi için, alternatif çözümler üzerinde çalışılmaktadır. Diğer projeler, plana uyumlu bir şekilde gerçekleştirilmektedir.  

Değerlendirme

Sürecin bir sonraki aşaması olarak; toplanan veriler, BKAY programı sonucundaki olaylarla, hedeflerde belirtilen sorunların çözülmesi veya yönlendirilmesinde ne kadar başarılı olduğunun analiz edilmesi için kullanılır. Eğer değerlendirme aşaması, BKAY programının eyleme konulması için bir uyarlamaya (adaptasyon) yönlendirme yaparsa; bu yeni uyarlanmakta olan politikaların peşinen (öncelikle) değerlendirilmesi hususuna dikkat edilmelidir.

Farklı seviyedeki hedefler aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır (cicin98):

  • 1. seviye: kurumsal düzenlemeler ve içeriklerinin formülleştirilmesi (örnek: bir ajans kurulması)
  • 2. seviye: olumsuz davranışların önlenmesi ve kalkınma hareketlerinin gerçekleştirilmesi (örnek: sahildeki bina sayısının azaltılması)
  • 3. seviye: sosyal ve çevresel göstergelerde iyileştirmeler (örnek: insanların gelir düzeyinin yükselmesi)
  • 4. seviye: kaynakların sürdürülebilir kullanımı ve yaşam kalitesinde iyileştirme (örnek: doğal kaynakların sürdürülebilir yaklaşım ile tüketilmesi)
4. seviye ile en üstte yer alan hedef, tanım itibari ile kısa vadede gerçekleştirilemez. Bu nedenle de ilk değerlendirmeler sırasında da dikkate alınması beklenemez.

İki farklı değerlendirme birbirinden ayırt edilebilir. BKAY ajansı, yönetim ve politikaları geliştirmeye yardımcı olmak için, operasyonu (eylemi) sürekli olarak izler. Belirli dönemler sonunda da (her iki yılda bir kez) halka programın nasıl işlediğini göstermek için daha geniş bir değerlendirme yapılabilir. Bu; BKAY programının devamlılığı için gerekli desteği kazanmak ve sürdürmekte yardım eder.

 

Geri İleri