Planlama Modülü

 

Uygulama - Araçlar

3 - Alternatiflerin Seçimi ve Geliştirilmesi

İnceleme ve tanımlama aşamasından sonra, birkaç (belki de yeni) alternatifler sıralanır ve incelenir. En umut verici alternatifler, konuyu çözmek üzere seçilir. Bilgiyi oluşturan tüm ilgili parçaların bir araya getirilmesi, karşılaştırılması ve birbiri ile olan ilişkilerinin ele alınması önemlidir.

Ancak bunu başarmak için, 'eşdeğer' ve 'kıyaslanabilir' nitelikteki toplam bilginin, her bir alternatif için mevcut olması gereklidir. Burada vurgulanan unsurlar; ' nerede ? ' ve ' ne ?' soruları ile açıklanabilir.

Karar Destek Sistemi (DSS: Decision Support System); politika yapanlara karar-verme süreci içinde yardımcı olmak üzere özel olarak hazırlanmış araçlar kapsamında yer alan bir terim olarak kullanılmaktadır. Karar Destek Sistemi'nin en az kapsaması gereken veya erişim sağlaması zorunlu olan hususlar aşağıda sıralanmaktadır:

  1. sistem hakkındaki bilgiyi idare edecek bilgi elemanları:
    • veri-tabanı; sistem hakkında tarihsel, güncel ve eksiksiz bilgiler mevcut olmalıdır
    • sayısal modeller; sistem hakkında yeni bilgiler üretir
    • uygulama araçları; politik ihtiyaçlara dayanarak, bilgiyi sunmak ve farklı şekillerde karşılaştırmak için kullanılır
  2. bilgi elemanlarına ulaşmak ve değişiklik yapmak için kullanıcıya yardımcı olan arayüz elemanları:
    • bilginin sunulması
    • sorudan cevaba kadar rehberlik

BKAY için karar destek sistemi (DSS) tasarımı yapılırken, zaman siniri ve sistem karmaşıklığı nedeniyle, kararların büyük bir belirsizlik içinde verildiği gerçeği dikkate alınmalıdır. Daha uzun zaman boyutları ve büyük belirsizlikler ile hareket edebilen DSS'ler gereklidir. Analizler çoğu zaman, "eleme ve kapsam belirleme" seviyesi için yapılabilmekte ve üstelik sadece bu seviyeye kadar gerekli olmaktadır. Planlama kademesindeki karar-vericiler, genellikle yalnız bu tür sonuçlara ihtiyaç duyarlar. Detaylı tamamlayıcı modeller; hem zaman-alici ve hem de uygun olmamaktadır. Ancak çeşitli prosesler, (fiziksel, ekolojik, sosyo-ekonomik, kurumsal vs..) hakkında detayların sağlanması için gereklidirler. Bu yolla elde edilen detaylar ve/veya parametreler ve/veya eğilimler, anlık sonuç verebilen diğer modelleme konuları içinde kullanılır (örnek olarak lineer yaklaşım, yarı-kararlı veya belirsiz modellemeye dayalı analitik modelleme). Sonuçların bir tahmin özelliği (etki değerlendirme) veya "sistemin durumu"nu sunma özelliği (mevcut veriler içinden karar vermek için yukarıda verilen kavramları kullanarak, seçilen indikatörler için değerlerin bulunması) bulunabilir.

DSS hiçbir zaman bütün kavramları bir araya getiremez. Daha fazla kavramın dahil edilmesi ile, etki-hesaplaması üzerinde daha fazla belirsizliğe yol açılırsa ve değerlendirme işlemi daha güç olursa; kapsam ile doğruluk arasında bir denge kurulmalıdır. Kavramlar seçilirken, mümkün olduğu kadar daha fazla ilgili gruplarla bağlantıya geçilmezi temeline uyulmalıdır. BKAY sürecinin ileri aşamalarında kavramlar eklenebilir. Bu şekilde, BKAY-DSS tasarımı da döngüsel olmaktadır.

'Kıyı Alanları' kavramı; DSS'nin cevap vermesi gereken soru türlerini belirler. Ayni zamanda, veri-tabanlarının, modellerin, araçların ve hatta arayüz tasarımına ait kapsamı sınırlar.

Fonksiyonel bir DSS yapısı için, yukarıda belirtilen 2 unsuru model geliştiricinin temin etmesi gerekir. Ayrıca aşağıda belirtilen özellikler de karşılanmalıdır:

  1. bilgi elemanları bölümü; örneğin 'sağlayıcı' veya ' aşağıdan-yukarıya' olan bölüm. Bu bir envanter olup, veri ve modelleri hazır duruma getirir
  2. kullanıcı-destek bölümü; örneğin 'soru' veya 'yukarıdan aşağıya' olan bölüm. DSS'nin cevaplaması gereken soru çeşitlerinin geniş bir envanterini gerektirir. Soru çeşitleri için çalışmadaki karar-verme süreci temel alınır.

Önemli olan konular; politika geliştirilmesi ve fikir birliğinin oluşturulmasıdır. Özelliklere ve uygulamalara ait yönler şunlardır:

  • verilerin, kullanıcıların algılaması ile etkileşimli olarak gösterilmesi
  • benzetim modeli ile ilişkilerin kurulması
  • katılımcı politika sürecini destekleyen tasarımların yapılması
  • eğitim araçları olması

Bu araçlara ait bazı örnekler şunlardır:

  • COSMO (Kıyı alanları benzetim modeli) ('CO'astal zone 'S'imulation 'MO'del)
  • COSMOBIO (Kıyı alanları biyoçeşitlilik benzetim modeli) ('CO'astal zone 'S'imulation 'MO'del 'BIO'diversity)
  • RAMCO (Kıyı alanları hızlı değerlendirme modülü) ('R'apid 'A'ssessment 'M'odule for 'CO'astal Zones)
  • The Nijhum Dwip DSS (Nijhum Dwip Karar Destek Sistemi)
  • WadBOS (Wadden Denizi Politika Geliştirme Karar Destek Sistemi) (Wadden Sea Policy Development Support System)


Şekil 3-4: DSS (karar destek sistemi), senaryolar oluşturmaya ve bunların etkilerini kıyaslamaya yardımcı olur. DSS bunu yapabilmek için, büyük bir veri-tabanını esas alır

 

 

 

 


Şekil 3-5: COSMO-BIO; Kıyı Alanları Yönetimi için özel olarak tasarlanmış bir DSS (karar destek sistemi)'dir.

Geri İleri