Bulunduğunuz bölüm: / Kaynaklar / Sözlük

Sözlük

  • Gündem 21; insanoğlunun çevreyi etkilediği her alanda, küresel, ulusal ve yerel olarak Birleşmiş Milletler Devletler Sistemi’ne ait kuruluşlar ve Büyük Gruplar yoluyla uygulanan kapsamlı bir eylem planıdır . Gündem 21
  • Baltık Denizi Bölgesi için Gündem 21
    Baltık Denizi Bölgesi için bir Gündem 21 olarak, Baltık 21 uygulamaya konulmuştur. Baltık Denizi Devletleri (CBSS) Konseyi’nin yedi üye ülkesinden gelen başbakanlar tarafından 1996 yılında, sürdürülebilir kalkınma için çok katılımlı bölgesel bir süreç olarak başlatılmıştır. Baltık 21 üyeleri, CBSS üye devletleri, Avrupa Komisyonu, hükümetler arası kuruluşlar, uluslararası finansal kurumlar, uluslararası alt-bölge, kent ve iş toplulukları ve diğer uluslararası sivil toplum yapılarıdır.
  • Alpine Sözleşmesi
    Alp Dağları’nın Korunması Sözleşmesi (1991).
  • Barselona Sözleşmesi
    Deniz Çevresinin ve Akdeniz Kıyı Bölgesinin Korunması Sözleşmesi (1976).
  • Plaj Restorasyonu
    Plaj Restorasyonu, bir plajdaki restorasyon, stabilizasyon, genişletme ve onarım için birçok tekniğin kullanılmasını önerir. Bu teknikler, kumla beslemeyi ve denizde duvar inşaa edilmesini kapsar.
  • Biyoçeşitlilik
    Biyosferde yaşayan bitki ve hayvan türlerinin soylarına ait çeşitliliktir. Biyolojik çeşitlilik, biyosferin hayatı devam ettiren sistemleri açısından kritik bir öneme sahiptir.
  • Biyosfer rezervi
    Biyosfer rezervi; doğal kaynakların hem sürdürülebilir kullanımı ve hem de korunması sürecini birleştirmeye yönelik olarak idare edilen, bir veya daha fazla sayıda koruma alanları ile çevresindeki sahaları kapsayan eşsiz bir kavramdır. Her bir biyosfer rezervi, korunmaları için çalışmalar yapılan Dünya’nın doğal bölgelerinden birine ait karakteristik bir ekosistem örneğini koruma altına almaktadır.
  • Alg Filizi (Bloom algae)
    Tüm Dünya’daki kıyı sularının büyük alanları o kadar çok kirletilmektedir ki; denizlerde, yaşamın temel taşlarından biri olan oksijenin yetersiz kalmasına neden olurlar. Bu koşullara ise "hypoxia" adı verilmektedir. Her ne kadar bu bir doğal koşul olsa da, etkilenen su alanının artması, kıyı çizgisinin uzaması; son zamanlarda daha sıklıkla karşılaşıldığı üzere, insani faaliyetler yüzünden ortaya çıkmaktadır. Kıyı sularının ve haliçlerin özellikle azot gibi besin maddeleriyle aşırı zenginleşmesi; çürüdüğü sürece sudaki oksijeni tüketen bir alg patlaması veya “çiçeklenme” (blooms) yaratmaktadır. Hypoxia’nın etkisi; balık ölümlerini ve kabuklu hayvanların barınaklarının kaybedilmesine neden olur. Bu kayıplar, kıyı bölgelerinin ekolojik, ekonomik durumu ve stabilitesi üzerinde çok önemli zararlı etkilere sahiptir.
  • Davranış kuralları (Code of Conduct)
    Tavsiye edilen, gönüllü yapılan davranışların bütünüdür. Çoğu kez en iyi uygulamadır. (Not: Davranış Kuralları - İng: Code of Conduct - yasalarda yer almayan esaslar olup, bir veya daha çok sayıdaki kuruluşun, uygulanması açısından aynı fikirde olduğu kurallardır)
  • Taşıma Kapasitesi
    Herhangi bir çevresel etkiye yolaçmaksızın, bir çevrede sınırsız olarak yaşayabilen bitki, hayvan ve insan popülasyonlarının büyüklüğünü anlatmaktadır. Eğer bir çevrenin taşıma kapasitesi aşılırsa, organizmalar ölecek ve çevre kalıcı olarak yok edilecektir.
  • Geçerli denge hesabı (Current account balance)
    Halihazırda kullanılması mümkün olan kaynak miktarıdır.
  • Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED)
    Çevresel Değerlendirme; kararlar öncesinde verilecek kararların çevreye karşı etkilerinin hesaba katılmasını sağlayan bir süreçtir. Bu süreç; çevreye olan muhtemel etkileri analiz eder, bu etkileri kayıt altına alarak rapor eder, raporun halkla danışılması, yorumların dikkate alınması, son kararın alınmasında halkın bilgilendirilmesi sağlanır. İlke olarak, çevresel değerlendirme; bir barajın yapımı, otoban inşaatı, havaalanı veya bir fabrika gibi tek sektörlü projelerde yapılmaktadır (‘Çevresel Etki Değerlendirme’) veya planlar, proğramlar ve politikalar için (‘Stratejik Çevresel Değerlendirme’). Bu WEB adresi, Çevresel Etki Değerlendirme üzerine yapılan yasalarla ilgili olarak Avrupa Topluluğu hakkında bilgi sunmaktadır.
  • Eko-vergi
    Yeşil (çevreci) ekonominin esas amaçlarından biri; ücretlerin gerçek maliyetleri yansıtmasıdır. Halen, yenilenemez kaynaklar üzerindeki fiyatlar yapay olarak düşük belirlenmekte, dışsal (havaya, suya, toprağa, gelecek kuşaklara ve işçi sağlığına olan) maliyetler ise tümüyle ihmal edilmektedir – Ekonomik sistemin tümü; bu maliyetlerin ‘dışsallaştırılması’ yoluyla işletilmektedir. Çevreci bir ekonomi; ücretlerin gerçek maliyetleri kapsayacağı şekilde ayarlanır ve bu süreci işletmek için eko-vergi denilen bir sistemi ortaya koyar.
  • Eko-etiketleme şeması
    Gönüllü yapılan eko-etiket, 1992 yılında uygulamaya konulmuş olup, azaltılmış çevresel etkileri olan ürünlerin teşvik edilmesini ve tüketicilerin çevresel olarak bilgilendirilmesini hedeflemektedir.
  • Eko-bölgeler
    Genel terimlerle ekolojik bölgeler; ekosistemin yapısını ve işlevlerini düzenleyen enerji, nem ve besin gradyanını doğrudan etkileyen veya dolaylı olarak açıklayan biyotik ve çevresel etkenlerin birleştirilmesine göre haritası çıkarılabilir. Bu etkenler; iklimi, suyu, toprağı, havayı ve potansiyel doğal toplulukları kapsayabilir.
  • Avrupa Mavi Bayrak Kampanyası (European Blue Flag)
    Avrupa’daki Çevresel Eğitim Kurumu (FREE); Mavi Bayrak Ödülü’nün arkasındaki bir kuruluştur. Mavi Bayrak Ödülü; temizlik, güven ve dinlendirebilen bir kıyı çevresi üzerine güvenilir bir bilgilendirme kaynağı olmuştur. Çevre konularında halkın bilgilendirilmesinde önemli katkıları bulunmaktadır.
  • Uluslararası turist geliri (International tourist receipt)
    Bir ülkenin turizmden yıllık olarak elde ettiği kar miktarıdır.
  • Dünya Konseyi
    Dünya Konseyi; uluslararası bir sivil toplum kuruluşu (STÖ) olup, Dünya Zirvelerinde imzalanan sözleşmelerin uygulanmasını geliştirmek ve güçlendirmek amacıyla Eylül 1992’de kurulmuştur. Dünya Konseyi; 18 üyeli meclisi ile Dünyanın politik, iş kolları, bilimsel ve sivil toplumları tarafından yönlendirilmektedir. Dünya Konseyinin görevi; daha güvenli eşitlikçi ve sürdürülebilir bir gelecek inşaa etmek için halkı desteklemek ve güçlendirmektir.
  • Ekosistemler
    Belirli bir coğrafik birimde, organizmalar ve fiziksel çevreleri arasındaki etkileşimli ilişkilerin bağlantılı bir sistemidir.
  • Çevre dostu malzeme (Environmentally friendly material)
    Üretildiğinde, çevreye zarar vermeyen malzeme anlamındadır.
  • Etik tüketicilik (Ethical consumerism)
    Etik olarak üretilen veya çevreye / topluma zararlı olmayan bir ürünü almak, etik bir tüketici olmaktır. Bu durum, bir yumurtayı satın almak kadar basit veya çocuk işçilerce üretilen ürünlerin boykot edilmesi kadar da karmaşık olabilir. Etik sınıfa giren ürünler, organik, serbest ticaret malları, enerji tasarruflu ampuller, yenilenebilir kaynaklardan enerji temini, geri dönüşümlü kağıt ve onaylanmış ormanlardan ağaç ürünleridir.
  • Toplam Ulusal Ürün (GNP)
    Toplam Ulusal Ürün (GNP); ithal edilenler eklenmek ve ihraç edilenler düşülmek üzere, bir ekonomi içinde üretilen tüm malların ve hizmetlerin değeridir.
  • Yeşil Küre (Green Globe)
    Yeşil Küre; sürdürülebilir turizm ve seyahatler için küresel bir ölçüt, sertifikalandırma ve geliştirme sistemidir. Yeşil Küre; Gündem 21’e ve ilkeleri ise BM tarafından Rio de Jeneiro’da yapılan Dünya Zirvesi’nde 182 ülkenin devlet başkanlarınca kabul edilen sürdürülebilir kalkınma ilkelerine dayanmaktadır. Yeşil Küre; sürdürülebilir turizm ve seyahatler için şirketlere, toplumlara ve tüketicilere yol gösterir.

  • Habitat bölünmesi (Habitat fragmentation)
    Doğal bir bitki örtüsü, tarımsal faaliyetlerle ortadan kaldırıldığında, habitatın sürekliliği bozulur ve parçalara ayrılır. Yoğun bir temizlikten sonra ise, bölünmüş parçalar birbirinden izole edilmiş olan otlak ve ürünler gibi çok küçük adalara ayrılır. Bölünmüş parçalar ise, sadece küçük hayvan popülasyonlarına destek verebilir. Bunlar, türlerin yokolmasına karşı da aşırı duyarlıdır. Habitatın bölünmüş parçaları; muhtemelen tekrar kolonize olmazlar.

  • Hypoxia
    Hypoxia; kandaki yetersiz oksijen için kullanılan tıbbi bir terimdir. Normalde kalp veya akciğerle ilgili hastalıklardan ileri gelmektedir.
  • Gösterge (indicators)
    Bir olguyu temsil edici değerin, çalışmalarda gözlenmesidir. Genelde göstergeler, çoklu ve birbirinden farklı verilerin toplanması yoluyla, bilgiyi sınıflandırmaktadır. Sonuçta elde edilen bilgi ise, sentez bilgi olmaktadır. Kısacası göstergeler, karmaşık olguları açığa çıkarmaya yardımcı olan bilgileri basite indirgemektedir.
  • Altyapı (infrastructure)
    Bir toplumun veya topluluğun gerek duyduğu işlevler için kurduğu (ulaşım, enerji hatları, okul, postane ve hapishaneler gibi kamu kurumları, vs.) tesisler ve hizmetlerdir.

  • Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetimi - BKAY
    (Integrated Coastal Zone Management - ICZM)

    Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetimi; dinamik, çok-disiplinli ve iteratif bir süreç olup, kıyı alanlarında sürdürülebilir yönetimi güçlendirmeyi hedefler. Bilgi toplama, planlama, karar verme, yönetim ve uygulamanın izlenmesi gibi bir tam döngüyü içerir. BKAY; tüm paydaşların, bilgilendirilmiş katılımını ve işbirliğini kullanarak, belirli bir kıyı alanındaki amaçları değerlendirmeyi ve bu amaçlara ulaşmak için gereken eylemleri gerçekleştirmeyi hedefler. BKAY; uzun vadede çevresel, ekonomik, sosyal, kültürel ve rekreasyonel amaçların dengelenmesini gözetir. Tümü, belirli sınırlar dahilinde doğal dinamikler tarafından ayarlanmaktadır. BKAY tanımı içindeki ’Bütünleşik’ kavramı; amaçların ve ayrıca bu amaçlara ulaşmak için gerek duyulan bileşenlerin bütünleştirilmesine atıfta bulunmaktadır. Tüm uygun politika alanları, sektörleri ve idare seviyelerinin bütünleştirilmesi anlamındadır. ’Bütünleşik’ kavramı; hedef alınan bölgenin karasal ve denizel bileşenlerinin de zaman ve yer olarak bütünleştirilmesi anlamındadır.
  • Makro ekonomi
    Gelir, gider ve çeşitli ekonomik sektörler arasındaki karşılıklı ilişkiler gibi ulusal ekonominin genel bir değerlendirme çalışmasıdır.

  • Piyasa-tabanlı yaklaşım (Market-based approach)
    Geçerli piyasa eğilimlerine dayalı bir yaklaşımdır.
  • Akdeniz Eylem Planı - AEP
    (The Mediterranean action plan - MAP)
    Akdeniz Eylem Planı; Akdeniz’de sürdürülebilir kalkınmayı güçlendirmek ve çevreyi korumak için çaba göstermektedir. İspanya’daki Barselona kentinde 1975 yılında 16 Akdeniz ülkesi ve Avrupa Topluluğu tarafından BM Çevre Proğramı (UNEP) himayesinde kabul edilmiştir. Akdeniz Eylem Planı’nın yasal çerçevesi; 1976 yılında kabul edilen Barselona Sözleşmesi’ni kapsar. Akdeniz Eylem Planı; çevre korumadaki 6 protokolü içeren özel durumlarla birlikte 1995 yılında revize edilmiştir. Sürdürülebilir Kalkınma Akdeniz Komisyonu ayrıca AEP tarafından 1995 yılında kurulmuş olup, Akdeniz alanında bulunan tüm paydaşların katılımını kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.
  • Doğa Koruma Alanları (Natural protected areas)
    Biyolojik çeşitliliğin, doğal ve kültürel kaynakların korunmasını ve sürdürülmesini hedefleyen ve mevzuatla veya diğer etkin araçlar yoluyla idare edilen bir kara veya deniz alanıdır.
  • Yuvalanma Yerleri (Nesting grounds)
    Yuvalanma Yerleri; kuşlar, balıklar, böcekler ve diğer hayvanların yumurtalarını depolamaları veya yavrularını korumaları için gereken güvenli alanlardır.
  • Yenilenemez Doğal Kaynaklar
    (Non-renewable natural resources)

    Kömür, turba ve petrol gibi kısa bir zaman aralığında yerine konulamayan doğal kaynaklardır.
  • Sınır (Periphery)
    Sınırlayan doğru veya yüzey, çevreleyen bölge anlamındadır.
  • "Kirleten Öder" İlkesi
    ("Polluter pays" principle)

    İlke; çevresel kirlenmeyi kontrol altına almak için yapılan maliyetin, toplumun bütünü tarafından üstlenilmesi yerine, kirleten veya tüketici tarafından karşılanması (içselleştirilmesi) düşüncesine dayanmaktadır.
  • Yenilenebilir Doğal Kaynaklar
    (Renewable natural resources)

    Doğal Kaynaklar; kısa bir zaman aralığında çam ağaçları gibi yenilenen kaynaklardır.
  • Düzenleyici Yaklaşım (Regulatory approach)
    Uygun yönetmelik veya mevzuatlara dayalı olan durum için bir yaklaşım yapılmasıdır.
  • Standardizasyon
    Bir standartla uyum sağlanmasıdır.
  • Hissedar - Paydaş (Shareholder)
    Bir hisseyi veya payı elinde tutan kişi veya kuruluştur (stockholder; shareowner).
  • Katılımcı - İlgili Grup (Stakeholder)
    Bir kuruluşa ilgi duyan herhangi bir gruptur. Bir şirketin katılımcısı, müşterisini, hissedarını, işçilerini mal getirenlerini kapsar.
  • Yersel Planlama (Spatial planning)
    Kara ve deniz arasındaki kıyı bölgesinin planlama stratejileridir.
  • Havza - Bölge (Territory)
    Kara parçasının mülk olarak, tamamının veya parçasının devlete ait olması. Bir eylem alanı.
  • Turizm endüstrisinin varlıkları (Tourism industry’s assets)
    Turizm endüstrisine ekonomik yararlar sağlayan temiz kumlu plajlar ve güzel manzara gibi bazı varlıklardır.
  • Turizm Gelirleri
    Turizmden gelen paradır.
  • Atıkların toplanması ve ayrılması
    (Waste collection and separation)

    Atıkların kendi içindeki (plastik, kağıt, teneke, cam gibi) bileşenlerine bağlı olarak ayrılmasıdır. Bu çalışma, atıkların toplanmasını ve geri dönüşümünü kolaylaştırmaktadır.
  • Atıksu Arıtma Tesisleri (Wastewater treatment facilities)
    Arıtma Tesisleri; atıksuyu arıtan tesislerdir.
  • Dünya Turizm Örgütü (World Tourism Organization- WTO)
    Dünya Turizm Örgütü; yönetim merkezi İspanya’nın Madrid kentinde bulunan ve turizmle ilgili sorunlarla uğraşan bir BM bürosudur.
  • Dünya Yaban Hayatı Fonu
    (World Wildlife Fund for Nature - WWF)

  • Bölgeleme (Zoning)
    Coğrafik alanların her biri özel amaçlı kullanım türlerine ayrılmış olan alt alanlara bölünmesinde düzenleyici bir süreçtir.



Geri İleri

 


Bu Site, Internet Explorer 4 ve üzeri sürümlerde en iyi izlenebilir
Top